NAD+: ορισμός, ρόλοι και μείωση με την ηλικία — τι γνωρίζουμε

Το NAD+ (δινουκλεοτίδιο νικοτιναμίδης και αδενίνης) υπάρχει σε κάθε κύτταρό μας. Συμβάλλει στη μετατροπή της τροφής σε ενέργεια και τροφοδοτεί ένζυμα που επιδιορθώνουν το DNA και ρυθμίζουν τον μεταβολισμό. Από τότε που μελέτες σε ποντίκια συνέδεσαν τη μείωσή του με τη γήρανση, έγινε κεντρικό μόριο στην έρευνα για τη μακροζωία. Παρακάτω εξηγούμε τι είναι το NAD+, σε τι χρησιμεύει, πώς το παράγει το σώμα και τι γνωρίζουμε πραγματικά για τη μείωσή του με την ηλικία στον άνθρωπο.

Τι είναι το NAD+;

Το NAD+ είναι ένα συνένζυμο: ένα μικρό μόριο που ορισμένα ένζυμα χρειάζονται για να λειτουργήσουν. Το όνομά του περιγράφει τη δομή του: δύο νουκλεοτίδια συνδεδεμένα μέσω των φωσφορικών ομάδων τους, το ένα με αδενίνη και το άλλο με νικοτιναμίδη, μια μορφή βιταμίνης B3.

Περιγράφηκε ήδη από το 1906 ως συστατικό που επιτάχυνε τη ζύμωση της μαγιάς. Σήμερα γνωρίζουμε ότι περισσότερα από 400 ένζυμα εξαρτώνται από αυτό, περισσότερα από όσα εξαρτώνται από οποιοδήποτε άλλο συνένζυμο προερχόμενο από βιταμίνη.

NAD+, NADH, NADP+: η ίδια οικογένεια

Το NAD+ είναι η οξειδωμένη μορφή του μορίου, έτοιμη να δεχτεί ηλεκτρόνια. Όταν τα δέχεται, γίνεται NADH, η ανηγμένη μορφή του, που στη συνέχεια τα παραδίδει αλλού μέσα στο κύτταρο. Αυτή η συνεχής εναλλαγή περιγράφεται αναλυτικά στο άρθρο μας για τη διαφορά μεταξύ NAD+ και NADH.

Περίπου το 10% του κυτταρικού NAD+ μετατρέπεται επίσης σε NADP+. Η ανηγμένη μορφή του, το NADPH, χρησιμεύει στην παραγωγή χοληστερόλης και λιπαρών οξέων. Υποστηρίζει επίσης την αντιοξειδωτική άμυνα, ιδίως την ανακύκλωση της γλουταθειόνης, του αντιοξειδωτικού που παράγουν τα κύτταρά μας.

Σε τι χρησιμεύει το NAD+ στο κύτταρο;

Το NAD+ έχει δύο πολύ διαφορετικούς ρόλους. Μεταφέρει ηλεκτρόνια χωρίς να καταστρέφεται και χρησιμεύει ως πρώτη ύλη σε ένζυμα που το καταναλώνουν.

Παραγωγή ενέργειας από την τροφή

Όταν το κύτταρο διασπά τη γλυκόζη, τα λιπαρά οξέα ή τα αμινοξέα, το NAD+ δεσμεύει ηλεκτρόνια και γίνεται NADH. Το NADH τα μεταφέρει στην αναπνευστική αλυσίδα των μιτοχονδρίων, η οποία τα χρησιμοποιεί για να παράγει ATP, το ενεργειακό νόμισμα του κυττάρου. Το NAD+ στη συνέχεια αναγεννάται: σε αυτόν τον ρόλο ανακυκλώνεται, δεν καταναλώνεται.

Αυτόν τον ρόλο εκφράζει ένας από τους εγκεκριμένους ισχυρισμούς για τη βιταμίνη B3: «η νιασίνη συμβάλλει στον φυσιολογικό μεταβολισμό που αποδίδει ενέργεια».

Τροφοδότηση των σιρτουινών

Οι σιρτουίνες είναι επτά ένζυμα που αφαιρούν μικρές χημικές ομάδες συνδεδεμένες με πρωτεΐνες, αλλάζοντας έτσι τη δραστηριότητά τους. Συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού, της απόκρισης στο στρες και της έκφρασης των γονιδίων. Κάθε αντίδραση καταναλώνει ένα μόριο NAD+ και απελευθερώνει νικοτιναμίδη.

Επειδή εξαρτώνται από το διαθέσιμο NAD+, οι σιρτουίνες συνδέουν την ενεργειακή κατάσταση του κυττάρου με τη λειτουργία του. Από εκεί προκύπτει το ενδιαφέρον για άλλα μόρια που συνδέονται με τις σιρτουίνες, όπως η ρεσβερατρόλη, ανάμεσα σε μύθους και πραγματικότητα. Μια σημαντική διευκρίνιση: αρκετές σιρτουίνες είναι ήδη κορεσμένες στις συνήθεις συγκεντρώσεις NAD+ και δεν ανταποκρίνονται απαραίτητα στις μεταβολές του.

Επιδιόρθωση του DNA με τις PARP

Οι PARP (πολυμεράσες πολυ-ADP-ριβόζης) εντοπίζουν τις θραύσεις του DNA και συνδέουν εκεί αλυσίδες ADP-ριβόζης, αποκομμένες από το NAD+, για να προσελκύσουν τα ένζυμα επιδιόρθωσης. Η PARP1 από μόνη της ευθύνεται για περίπου το 90% του NAD+ που χρησιμοποιεί αυτή η οικογένεια.

Σε περίπτωση εκτεταμένης βλάβης, οι PARP μπορούν να απορροφήσουν έως το 90% του NAD+ που καταναλώνει το κύτταρο. Έτσι απομένει λιγότερο για τις σιρτουίνες: οι δύο οικογένειες ενζύμων ανταγωνίζονται μεταξύ τους.

CD38, η μεγάλη καταναλώτρια

Η CD38 είναι ένζυμο που υπάρχει στην επιφάνεια πολλών κυττάρων, ιδίως του ανοσοποιητικού. Διασπά το NAD+ για να παράγει αγγελιοφόρους της κυτταρικής σηματοδότησης. Στα ποντίκια, η δραστηριότητά της αυξάνεται με την ηλικία και τα ζώα που δεν την έχουν δεν εμφανίζουν τη σχετιζόμενη με την ηλικία μείωση του NAD+.

Μια άλλη μελέτη σε ποντίκια έδειξε ότι τα γηρασμένα κύτταρα, απελευθερώνοντας φλεγμονώδη μόρια, ωθούν τα μακροφάγα του ήπατος και του κοιλιακού λίπους να παράγουν περισσότερη CD38. Αποτέλεσμα: το NAD+ αυτών των ιστών μειώνεται.

Πώς παράγει το σώμα το NAD+ του;

Το σώμα δεν αποθηκεύει NAD+: το παράγει και το ανακυκλώνει συνεχώς, μέσω τριών οδών.

• Η οδός de novo ξεκινά από την τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ που παρέχουν οι πρωτεΐνες. Απαιτεί και άλλα θρεπτικά συστατικά: χωρίς αρκετή βιταμίνη B2, βιταμίνη B6 ή σίδηρο, η μετατροπή μειώνεται. Θεωρείται ότι χρειάζονται περίπου 60mg τρυπτοφάνης για να παραχθεί το ισοδύναμο 1mg νιασίνης.
• Η οδός Preiss-Handler ξεκινά από το νικοτινικό οξύ, μία από τις μορφές της βιταμίνης B3.
• Η οδός ανακύκλωσης ανακυκλώνει τη νικοτιναμίδη που απελευθερώνουν οι σιρτουίνες, οι PARP και η CD38. Δέχεται επίσης το ριβοζυλονικοτιναμίδιο (NR) και το μονονουκλεοτίδιο νικοτιναμίδης (NMN). Το ένζυμο που περιορίζει τον ρυθμό της ονομάζεται NAMPT.

Η οδός ανακύκλωσης παρέχει το μεγαλύτερο μέρος: το περισσότερο NAD+ ανακυκλώνεται αντί να παράγεται εξαρχής. Από αυτήν περνά και το NR, η μορφή που χρησιμοποιείται στο προϊόν NAD+ Χλωριούχο ριβοζυλονικοτιναμίδιο 300mg της Hexagon®, με λήψη μίας κάψουλας την ημέρα.

Τέλος, το NAD+ είναι διαμερισματοποιημένο: το απόθεμα των μιτοχονδρίων είναι σε μεγάλο βαθμό ξεχωριστό από εκείνο του κυτταροπλάσματος και του πυρήνα. Οι παρεμβάσεις και οι πρόδρομες ουσίες που μπορούν να το αυξήσουν εξετάζονται στον οδηγό μας για την αύξηση του NAD+.

Γιατί μειώνεται το NAD+ με την ηλικία;

Τα επίπεδα NAD+ προκύπτουν από μια ισορροπία παραγωγής και κατανάλωσης. Οι εργασίες, κυρίως σε ζώα, υποδεικνύουν δύο μηχανισμούς που δρουν αθροιστικά.

• Αυξημένη κατανάλωση: οι βλάβες του DNA που συσσωρεύονται ενεργοποιούν τις PARP και η χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού αυξάνει τη CD38.
• Μειωμένη παραγωγή: στον ανθρώπινο μυ, η ποσότητα της NAMPT, του βασικού ενζύμου ανακύκλωσης, είναι περίπου 35% μικρότερη στα 70 έτη από ό,τι στα 20.

Στον άνθρωπο, μελέτη 49 δειγμάτων δέρματος, από τη γέννηση έως τα 77 έτη, βρήκε στους άνδρες δραστηριότητα των PARP που αυξανόταν με την ηλικία, παράλληλα με χαμηλότερο NAD+. Αυτό είναι συμβατό με το συγκεκριμένο σενάριο, χωρίς να το αποδεικνύει.

Ακόμη και στα ποντίκια, η μείωση δεν είναι ομοιόμορφη. Η πληρέστερη μελέτη, που συνέκρινε ηλικιωμένα και νεαρά ποντίκια, τη βρήκε μόνο σε 10 ιστούς από τους 21: περίπου 40 έως 50% λιγότερο στο λίπος και σε μέρος του εντέρου, 10 έως 20% στους μυς, στο ήπαρ ή στον νεφρό και καμία μεταβολή στην καρδιά ή στον εγκέφαλο.

Τι δείχνουν οι μετρήσεις στον άνθρωπο

Στον άνθρωπο, οι μετρήσεις είναι σπάνιες, αφορούν μικρές ομάδες και συγκρίνουν νέους και ηλικιωμένους σε μια δεδομένη στιγμή, χωρίς να παρακολουθούν τα ίδια άτομα. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον ιστό που μελετάται.

Στον εγκέφαλο, η μείωση μεταξύ 20 και 60 ετών εκτιμάται σε 10 έως 20%. Στους μυς, οι προπονημένοι ηλικιωμένοι έχουν NAD+ κοντά σε εκείνο των νέων και τα επίπεδα ακολουθούν τον αριθμό των καθημερινών βημάτων. Στο αίμα, μια κινεζική μελέτη βρίσκει μικρή μείωση στους άνδρες, σημαντική μετά τα 60 έτη, η οποία απουσιάζει στις γυναίκες. Ανάλυση του 2026 σε επτά κοόρτες δεν βρίσκει καμία επίδραση της ηλικίας, ενώ το NAD+ στο αίμα πράγματι αυξάνεται με το ριβοζυλονικοτιναμίδιο.

Η ανασκόπηση αναφοράς για το θέμα καταλήγει ότι η εξέλιξη του NAD+ με την ηλικία παραμένει ανεπαρκώς χαρακτηρισμένη στον άνθρωπο και ότι χρειάζονται πολύ μεγαλύτερες μελέτες, ιδανικά με παρακολούθηση για αρκετά χρόνια.

NAD+ και μακροζωία: τι έχει αποδειχθεί και τι παραμένει υπόθεση

Στα ποντίκια, η αύξηση του NAD+ με ριβοζυλονικοτιναμίδιο βελτιώνει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων και των βλαστοκυττάρων των μυών, ενώ μια μελέτη παρατήρησε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Στον άνθρωπο, δύο σημεία είναι τεκμηριωμένα: το NAD+ συμμετέχει σε ζωτικές λειτουργίες και οι πρόδρομες ουσίες αυξάνουν το NAD+ που μετριέται στο αίμα.

Τα υπόλοιπα ανήκουν στην έρευνα. Μια ανασκόπηση του 2021 υπογραμμίζει ότι μένει να κατανοήσουμε πώς μπορεί να αποκατασταθεί αποτελεσματικά το NAD+ κατά τη γήρανση, αν αυτό είναι ασφαλές και αν προσφέρει όφελος στους ηλικιωμένους. Οι δοκιμές με ριβοζυλονικοτιναμίδιο εξετάζονται σε ξεχωριστό άρθρο.

• Αιτία ή συνέπεια; Ένα χαμηλό NAD+ θα μπορούσε να αντανακλά την καθιστική ζωή ή την ασθένεια και όχι την ίδια την ηλικία, όπως υποδεικνύουν τα δεδομένα για τους μυς.
• Το περισσότερο δεν είναι πάντα καλύτερο. Στο εργαστήριο, το NAD+ τροφοδοτεί επίσης τα φλεγμονώδη σήματα των γηρασμένων κυττάρων. Οι συγγραφείς αυτών των εργασιών ζητούν ακρίβεια στη διαχείριση της αύξησής του.
• Κανένα δεδομένο για την ανθρώπινη διάρκεια ζωής. Καμία μελέτη δεν δείχνει ότι η αύξηση του NAD+ παρατείνει τη ζωή ενός ανθρώπου.

Συχνές ερωτήσεις

Τι σημαίνει το «+» του NAD+;

Υπενθυμίζει το θετικό φορτίο που φέρει το άτομο αζώτου της νικοτιναμίδης στην οξειδωμένη μορφή, εκείνη που μπορεί να δεχτεί ηλεκτρόνια· το σύνολο του μορίου παραμένει αρνητικά φορτισμένο λόγω των φωσφορικών ομάδων του. Γράφουμε «NAD» για να δηλώσουμε και τις δύο μορφές μαζί, NAD+ και NADH, και «NAD+» μόνο για την οξειδωμένη μορφή.

Είναι το NAD+ βιταμίνη;

Όχι. Είναι συνένζυμο που παράγει το ίδιο το σώμα. Η βιταμίνη είναι η B3 (νιασίνη): μαζί με την τρυπτοφάνη χρησιμεύει ως πρώτη ύλη και αυτή πρέπει να παρέχεται από τη διατροφή.

Υπάρχει NAD+ στη διατροφή;

Ναι: το κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια παρέχουν τη βιταμίνη B3 κυρίως με τη μορφή NAD και NADP. Όμως αυτά τα μόρια μετατρέπονται σε νικοτιναμίδη στο έντερο πριν απορροφηθούν. Επομένως, δεν τρώμε NAD+ «ως έχει»: παρέχουμε τα δομικά συστατικά του.

Σε ποια ηλικία αρχίζει να μειώνεται το NAD+;

Καμία μελέτη δεν επιτρέπει να οριστεί μια ηλικία στον άνθρωπο: καμία εργασία δεν παρακολούθησε τα ίδια άτομα επί δεκαετίες. Οι εντυπωσιακοί αριθμοί που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δεν βασίζονται σε ισχυρές μετρήσεις σε ανθρώπους.

Συνδέεται το NAD+ με τον καρκίνο;

Είναι αντικείμενο έρευνας. Τα καρκινικά κύτταρα χρειάζονται επίσης NAD+ και ορισμένες αντικαρκινικές θεραπείες αναστέλλουν τις PARP, ένζυμα που το χρησιμοποιούν. Τα μακροχρόνια δεδομένα για τις πρόδρομες ουσίες λείπουν: αν έχεις ιστορικό καρκίνου, μίλησε με τον γιατρό σου πριν από οποιαδήποτε συμπληρωματική λήψη.

Διαθέτει το NAD+ εγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας;

Όχι. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ούτε το NAD+ ούτε το NADH ούτε το ριβοζυλονικοτιναμίδιο διαθέτουν δικό τους ισχυρισμό. Μόνο η νιασίνη (βιταμίνη B3) διαθέτει, για παράδειγμα «η νιασίνη συμβάλλει στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης», για προϊόν που παρέχει επαρκή ποσότητά της.

Συμπέρασμα

Το NAD+ είναι απαραίτητο συνένζυμο: διατηρεί την παραγωγή ενέργειας και χρησιμεύει ως πρώτη ύλη για τις σιρτουίνες, τις PARP και τη CD38. Το σώμα το παράγει από τη βιταμίνη B3 και την τρυπτοφάνη και το ανακυκλώνει αδιάκοπα. Η μείωσή του με την ηλικία είναι τεκμηριωμένη στα ζώα, σε ορισμένους ιστούς, και ακόμη πιο σύνθετη στον άνθρωπο: πραγματική στο δέρμα ή στον εγκέφαλο, υπό συζήτηση στο αίμα και ίσως εξίσου συνδεδεμένη με τον τρόπο ζωής όσο με τα χρόνια. Η αύξηση του NAD+ είναι εφικτή, αλλά το όφελος για την ανθρώπινη υγεία δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.

Πηγές

1. Xie N et al. (2020). NAD+ metabolism: pathophysiologic mechanisms and therapeutic potential. Signal Transduction and Targeted Therapy, 5(1), 227. doi:10.1038/s41392-020-00311-7
2. NIH Office of Dietary Supplements (2022). Niacin – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
3. Règlement (UE) n° 432/2012 établissant une liste des allégations de santé autorisées portant sur les denrées alimentaires. eur-lex.europa.eu
4. Covarrubias AJ, Perrone R, Grozio A, Verdin E (2021). NAD+ metabolism and its roles in cellular processes during ageing. Nature Reviews Molecular Cell Biology, 22(2), 119-141. doi:10.1038/s41580-020-00313-x
5. Camacho-Pereira J et al. (2016). CD38 Dictates Age-Related NAD Decline and Mitochondrial Dysfunction through an SIRT3-Dependent Mechanism. Cell Metabolism, 23(6), 1127-1139. doi:10.1016/j.cmet.2016.05.006
6. Covarrubias AJ et al. (2020). Senescent cells promote tissue NAD+ decline during ageing via the activation of CD38+ macrophages. Nature Metabolism, 2(11), 1265-1283. doi:10.1038/s42255-020-00305-3
7. Massudi H et al. (2012). Age-associated changes in oxidative stress and NAD+ metabolism in human tissue. PLoS One, 7(7), e42357. doi:10.1371/journal.pone.0042357
8. Zhu XH et al. (2015). In vivo NAD assay reveals the intracellular NAD contents and redox state in healthy human brain and their age dependences. Proceedings of the National Academy of Sciences, 112(9), 2876-2881. doi:10.1073/pnas.1417921112
9. Janssens GE et al. (2022). Healthy aging and muscle function are positively associated with NAD+ abundance in humans. Nature Aging, 2(3), 254-263. doi:10.1038/s43587-022-00174-3
10. Yang F et al. (2022). Association of Human Whole Blood NAD+ Contents With Aging. Frontiers in Endocrinology, 13, 829658. doi:10.3389/fendo.2022.829658
11. Tretowicz MM et al. (2026). Human whole-blood NAD+ levels do not vary with age or lifestyle interventions. Nature Metabolism, 8(6), 1282-1290. doi:10.1038/s42255-026-01537-5
12. Peluso A, Damgaard MV, Mori MAS, Treebak JT (2021). Age-Dependent Decline of NAD+ – Universal Truth or Confounded Consensus? Nutrients, 14(1), 101. doi:10.3390/nu14010101
13. Zhang H et al. (2016). NAD+ repletion improves mitochondrial and stem cell function and enhances life span in mice. Science, 352(6292), 1436-1443. doi:10.1126/science.aaf2693
14. Nacarelli T et al. (2019). NAD+ metabolism governs the proinflammatory senescence-associated secretome. Nature Cell Biology, 21(3), 397-407. doi:10.1038/s41556-019-0287-4

Τα συμπληρώματα διατροφής δεν υποκαθιστούν μια ποικίλη και ισορροπημένη διατροφή ούτε έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Ζήτησε συμβουλή επαγγελματία υγείας εάν λαμβάνεις φαρμακευτική αγωγή, είσαι έγκυος ή θηλάζεις.