Co-enzym Q10: ubiquinon of ubiquinol? Rol, vormen en voorzorgsmaatregelen

‘Moet je co-enzym Q10 nemen bij een statine?’ Die vraag keert vaak terug bij zoekopdrachten over co-enzym Q10, een molecule die ons lichaam zelf aanmaakt en die supplementen in twee vormen aanbieden: ubiquinon en ubiquinol. Deze gids vergelijkt de vormen en bespreekt wat studies werkelijk laten zien, inclusief cijfers, beperkingen en voorzorgsmaatregelen.

Wat is co-enzym Q10?

Co-enzym Q10 is een vetoplosbare molecule die in bijna al onze cellen voorkomt. De naam beschrijft de structuur: een chinonkern, de ‘Q’, en een keten van 10 eenheden die isoprenen worden genoemd. Het is geen vitamine: een gezond lichaam maakt het zelf aan uit aminozuren en mevalonaat.

Het bestaat in twee vormen: ubiquinon, de geoxideerde vorm, en ubiquinol, de gereduceerde vorm, die twee elektronen meer draagt. De molecule wisselt voortdurend tussen beide vormen: juist die wisselwerking maakt haar werkzaam.

Mevalonaat is ook het uitgangspunt voor cholesterol. Door een enzym in deze route, HMG-CoA-reductase, te blokkeren, remmen statines dus zowel de aanmaak van cholesterol als die van co-enzym Q10, waarvan ze het gehalte in het bloed verlagen.

Wat doet co-enzym Q10 in het lichaam?

De eerste rol speelt zich af in de mitochondriën, de energiecentrales van de cellen. In de ademhalingsketen haalt co-enzym Q10 elektronen op bij complex I en II en levert ze aan complex III. Die stroom wordt gebruikt om ATP te produceren, de energiemolecule van de cel. Complex I krijgt zijn elektronen van NADH, zoals ons artikel over het verschil tussen NAD+ en NADH uitlegt.

De tweede rol is antioxidatief. Als ubiquinol beschermt het membranen en lipoproteïnen in het bloed tegen oxidatie van vetten en helpt het vitamine E en C in hun actieve vorm te houden (zie ons dossier over oxidatieve stress). Anders dan glutathion, dat wateroplosbaar is, werkt het in de vettige delen van de cel.

Waar komt co-enzym Q10 voor?

In het lichaam bevatten organen die veel energie verbruiken (hart, nieren, lever, spieren) het meest, net als de alvleesklier; de longen het minst. De gehaltes in weefsels nemen af met de leeftijd, zoals die van NAD+ in sommige weefsels, maar de rol van deze afname bij veroudering staat nog ter discussie.

Via de voeding bedraagt de gemiddelde inname slechts 3 tot 6mg per dag, vooral dankzij vlees; vis, noten en bepaalde oliën zijn ook goede bronnen. Fruit, groenten, granen en zuivelproducten bevatten slechts 0,01 tot 0,3mg per 100 g. In klinische studies wordt meestal 90 tot 390mg per dag getest, tientallen keren meer.

Ubiquinon of ubiquinol: welke vorm kiezen?

Omdat het lichaam voortdurend de ene vorm in de andere omzet, gaat de werkelijke vraag over opname. In het bloed circuleert co-enzym Q10 trouwens vooral als ubiquinol: ongeveer 85% van het totaal bij de deelnemers aan de eerste studie hieronder. De kleine vergelijkende studies komen tot verschillende resultaten:

• In het voordeel van ubiquinol: bij 10 oudere mannen (dubbelblinde cross-overstudie) verhoogde 200mg per dag gedurende twee weken het co-enzym Q10 in het bloed van 1,3 naar 3,4 µmol/L met ubiquinol; de stijging met ubiquinon was niet significant.
• Geen duidelijke winnaar: bij 14 jongvolwassenen werden zeven producten met een dosering van 100mg achtereenvolgens getest. De opname verschilde sterk; de twee beste waren zachte capsules, één met ubiquinon en één met ubiquinol. De olie en hulpstoffen beïnvloedden het resultaat en de verschillen tussen deelnemers waren groot.

Deze studies meten een bloedwaarde, geen gezondheidsvoordeel. Volgens het Duitse instituut voor risicobeoordeling (BfR) ontbreken bovendien nog gegevens om de risico’s van elke vorm nauwkeurig te beoordelen.

Waarom innemen bij een maaltijd?

Omdat het vetoplosbaar is. De opname is traag en beperkt: slechts een deel van de dosis bereikt het bloed, de rest verlaat het lichaam via de ontlasting. Het wordt beter opgenomen met vetten, en oliehoudende preparaten worden beter opgenomen dan de gezuiverde molecule. Daarom kunnen zachte capsules interessant zijn, waarin het in olie is opgelost.

Co-enzym Q10 en statines: wat zeggen meta-analyses?

Omdat statines co-enzym Q10 verlagen, lijkt het logisch om het in te nemen tegen de spierpijn die ze soms veroorzaken. De meta-analyses komen echter tot tegengestelde conclusies:

• Een gunstig effect: in 2018 zag een analyse van 12 studies (575 patiënten) minder spierpijn, spierzwakte, krampen en spiervermoeidheid bij 100 tot 600mg per dag gedurende 1 tot 3 maanden. Creatinekinase, een marker voor spierschade, veranderde niet, en de resultaten verschilden sterk tussen studies.
• Geen effect: in 2020 vond een analyse van 7 studies (321 patiënten die allemaal pijn hadden bij statinegebruik) geen voordeel voor de pijn of het voortzetten van de behandeling.

Kleine studies en verschillend geselecteerde patiënten kunnen deze verschillen verklaren. Bespreek pijn bij statinegebruik met je arts; stop nooit zelf met de behandeling.

Voordelen die aan co-enzym Q10 worden toegeschreven: wat laten studies zien?

Hartfalen: één studie, die bevestiging nodig heeft

Bij 420 patiënten met matig tot ernstig hartfalen werd 300mg per dag gedurende twee jaar vergeleken met een placebo, naast de gebruikelijke behandeling. De uitkomsten die na 16 weken werden gemeten, veranderden niet significant. Na twee jaar had 15% van de patiënten met co-enzym Q10 een ernstige cardiovasculaire gebeurtenis doorgemaakt, tegenover 26% met placebo. Dit resultaat berust op één studie, deels gefinancierd door een fabrikant: het moet worden bevestigd en blijft een onderzoeksonderwerp, geen behandeling om zelf toe te passen.

Bloeddruk: geen duidelijk effect volgens de Cochrane-review

De Cochrane-review uit 2016 kon slechts twee studies samenvoegen (50 deelnemers met hoge bloeddruk), omdat de derde te veel risico op vertekening had. De daling van 3,7 mmHg in de systolische bloeddruk was niet significant. De auteurs concluderen, met een matige bewijskracht, dat er geen klinisch belangrijk effect op de bloeddruk is. Hoge bloeddruk vereist medische begeleiding.

Migraine: een klein effect in studies

Een meta-analyse van 6 studies (371 volwassenen met migraine, 30 tot 800mg per dag gedurende minstens 6 weken) zag gemiddeld 1,5 aanval minder per maand dan met placebo, met een matige bewijskracht, maar geen duidelijk effect op de pijnintensiteit. Frequente migraine vereist medische begeleiding.

Mannelijke vruchtbaarheid: resultaten vooral bij mengsels

Een meta-analyse van 9 studies (781 mannen met onverklaarde onvruchtbaarheid) mat na 3 tot 6 maanden of langer een hogere zaadcelconcentratie (+10 miljoen per mL) en een iets betere beweeglijkheid (+5 procentpunt). Alleen toegediend (100 tot 200mg per dag) verbeterde co-enzym Q10 deze parameters niet significant. De meta-analyse meldt meer zwangerschappen, maar slechts in twee studies met carnitinerijke mengsels: het effect op de vruchtbaarheid van het paar is niet vastgesteld. Moeite om zwanger te worden is een reden voor medisch onderzoek van beide partners.

Vermoeidheid en sport: wisselende resultaten

Een meta-analyse van 13 studies (1 126 deelnemers, 4 tot 24 weken) vond een bescheiden daling van vermoeidheidsscores, duidelijker bij hogere doseringen en langere perioden, maar niet significant bij gezonde personen. Voor sport concludeert een meta-analyse van 24 studies bij gezonde volwassenen dat co-enzym Q10 het gehalte in het bloed wel verhoogt, maar prestaties slechts beperkt en wisselend verbetert (lage tot zeer lage bewijskracht).

Co-enzym Q10: welke risico’s en contra-indicaties?

Co-enzym Q10 wordt goed verdragen: er is geen ernstige toxiciteit gemeld. Tot 300mg per dag zijn incidentele maag-darmklachten (misselijkheid, maagzuur, diarree) en zeldzame huiduitslag beschreven. Goed uitgevoerde studies gebruikten tot 1 200mg per dag, maar het BfR benadrukt dat onbekend is of bijwerkingen boven 300mg vaker voorkomen.

De voorzorgsmaatregelen betreffen vooral interacties:

• Antistollingsmiddelen van het type vitamine K-antagonist (bijvoorbeeld warfarine): co-enzym Q10 kan hun werking verminderen. Het BfR adviseert medisch advies voordat je meer dan 100mg per dag neemt.
• Bloeddrukverlagers: de interactie is onvoldoende onderzocht; hetzelfde advies geldt boven 100mg per dag.
• Kankerbehandeling: geen antioxidant zonder toestemming van het behandelteam. Bij vrouwen die chemotherapie voor borstkanker kregen, gingen antioxidanten, waaronder co-enzym Q10, samen met een niet-significante tendens naar meer terugkeer van de kanker.

Wat mag een co-enzym Q10-supplement claimen?

Geen gezondheidseffect: voor co-enzym Q10 is in de Europese Unie geen claim toegestaan. In 2010 onderzocht EFSA aanvragen over onder meer energiestofwisseling, bloeddruk, bescherming tegen oxidatie, cognitieve functies en uithoudingsvermogen, zonder er één als aangetoond te beoordelen.

Veelgestelde vragen

Wanneer co-enzym Q10 nemen: ’s ochtends of ’s avonds?

De maaltijd is belangrijker dan het tijdstip. Omdat bij sommige mensen al vanaf 100mg per dag lichte slapeloosheid is gemeld, is inname ’s ochtends of ’s middags een voorzichtige keuze. Bij hoge doseringen verdelen sommige studies de dosis, zoals de studie naar hartfalen (drie innames van 100mg).

Verlaagt co-enzym Q10 cholesterol?

Dat is niet aangetoond. Het deelt de aanmaakroute met cholesterol en circuleert ermee in lipoproteïnen, maar EFSA heeft geen effect van co-enzym Q10 op cholesterol in het bloed erkend. Ons artikel over berberine bespreekt een andere molecule die op dit gebied is onderzocht.

Kun je co-enzym Q10 nemen tijdens zwangerschap of borstvoeding?

Er ontbreken studies bij zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, evenals bij kinderen en jongeren. Het BfR adviseert hun daarom het niet te gebruiken of eerst een arts te raadplegen. In Duitsland stelde een besluit uit 2014 dat supplementen tot 100mg per dag toestond, een waarschuwing voor deze groepen verplicht.

Bestaan er tekorten aan co-enzym Q10?

Volgens het BfR is in de algemene bevolking geen tekort bekend dat behandeling vereist. Er bestaan wel zeldzame primaire tekorten van genetische oorsprong, die de nieren of het zenuwstelsel kunnen treffen. Een bloedmeting is mogelijk, maar de als normaal beschouwde waarden verschillen per onderzoek, van 0,30 tot 3,84 µg/mL.

Moet je co-enzym Q10 nemen als je ouder wordt?

Niets maakt dit noodzakelijk: volgens het BfR maakt een gezond persoon die gevarieerd eet genoeg aan. Een Zweedse studie bij ongeveer 440 ouderen combineerde gedurende 4 jaar 200mg co-enzym Q10 met 200 µg selenium: de waargenomen daling van cardiovasculaire sterfte kan niet alleen aan co-enzym Q10 worden toegeschreven.

Co-enzym Q10 en diabetes: welke voorzorgsmaatregelen?

Co-enzym Q10 zou de insulinebehoefte kunnen verlagen: bespreek het met je arts en controleer je bloedsuiker als je insuline gebruikt. Een meta-analyse uit 2015 (zeven studies, 356 personen met diabetes) vond alleen een daling van triglyceriden; een andere uit 2026 (39 studies) ziet een lichte daling van nuchtere bloedsuiker, met een zeer lage bewijskracht.

Conclusie

Co-enzym Q10 is onmisbaar voor mitochondriën en de bescherming van membranen, maar een gezond lichaam kan het zelf aanmaken. Van de twee vormen heeft ubiquinol geen consequent voordeel boven goed geformuleerd ubiquinon: olie, hulpstoffen en inname bij een maaltijd wegen even zwaar als de vorm. Studies betreffen vooral zieke of behandelde personen, met bescheiden of uiteenlopende resultaten. Er is geen gezondheidsclaim toegestaan, en medisch advies is nodig bij behandeling met antistollingsmiddelen, bloeddrukverlagers of kankertherapie.

Bronnen

1. Hernández-Camacho JD et al. (2018). Coenzyme Q10 Supplementation in Aging and Disease. Frontiers in Physiology, 9, 44. doi:10.3389/fphys.2018.00044
2. NIH, National Cancer Institute (2024). Coenzyme Q10 (PDQ) – Health Professional Version. PDQ Integrative, Alternative, and Complementary Therapies Editorial Board, bijgewerkt op 31 oktober 2024. cancer.gov
3. BfR, Duits federaal instituut voor risicobeoordeling (2023). Coenzym Q10: Was ist über gesundheitliche Risiken bekannt – und was nicht? [Co-enzym Q10: wat we weten en niet weten over de gezondheidsrisico’s]. Vragen en antwoorden. bfr.bund.de
4. Zhang Y et al. (2018). Ubiquinol is superior to ubiquinone to enhance Coenzyme Q10 status in older men. Food & Function, 9(11), 5653-5659. doi:10.1039/c8fo00971f
5. López-Lluch G et al. (2019). Bioavailability of coenzyme Q10 supplements depends on carrier lipids and solubilization. Nutrition, 57, 133-140. doi:10.1016/j.nut.2018.05.020
6. Qu H et al. (2018). Effects of Coenzyme Q10 on Statin-Induced Myopathy: An Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 7(19), e009835. doi:10.1161/JAHA.118.009835
7. Kennedy C et al. (2020). Effect of Coenzyme Q10 on statin-associated myalgia and adherence to statin therapy: A systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis, 299, 1-8. doi:10.1016/j.atherosclerosis.2020.03.006
8. Mortensen SA et al. (2014). The effect of coenzyme Q10 on morbidity and mortality in chronic heart failure: results from Q-SYMBIO: a randomized double-blind trial. JACC: Heart Failure, 2(6), 641-649. doi:10.1016/j.jchf.2014.06.008
9. Ho MJ et al. (2016). Blood pressure lowering efficacy of coenzyme Q10 for primary hypertension. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3, CD007435. doi:10.1002/14651858.CD007435.pub3
10. Sazali S et al. (2021). Coenzyme Q10 supplementation for prophylaxis in adult patients with migraine—a meta-analysis. BMJ Open, 11(1), e039358. doi:10.1136/bmjopen-2020-039358
11. Bakri S et al. (2026). Efficacy and Safety of Coenzyme Q10 in Idiopathic Male Infertility: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. The World Journal of Men's Health, 44(4), 829-843. doi:10.5534/wjmh.250159
12. Tsai IC et al. (2022). Effectiveness of Coenzyme Q10 Supplementation for Reducing Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Frontiers in Pharmacology, 13, 883251. doi:10.3389/fphar.2022.883251
13. Deng H et al. (2026). Coenzyme Q10 supplementation increases blood concentrations but shows limited and inconsistent effects on exercise performance: a systematic review and meta-analysis. British Journal of Nutrition, 135(7), 674-694. doi:10.1017/S0007114525106211
14. EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to coenzyme Q10 and contribution to normal energy-yielding metabolism (ID 1508, 1512, 1720, 1912, 4668), maintenance of normal blood pressure (ID 1509, 1721, 1911), protection of DNA, proteins and lipids from oxidative damage (ID 1510), contribution to normal cognitive function (ID 1511), maintenance of normal blood cholesterol concentrations (ID 1721) and increase in endurance capacity and/or endurance performance (ID 1913) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal, 8(10), 1793. doi:10.2903/j.efsa.2010.1793
15. Collares LDN et al. (2026). The effects of coenzyme Q10 supplementation on glycemic control in diabetic and non-diabetic individuals: a systematic review and meta-analysis. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 66(22), 4187-4209. doi:10.1080/10408398.2026.2624477

Voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Vraag een zorgprofessional om advies als u medicijnen gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.