De passiebloem dankt haar naam aan Spaanse missionarissen, die in de bloem symbolen van het lijden van Christus zagen. Maar wat is er achter deze poëtische naam bekend over de voordelen van passiebloem? Het traditionele gebruik wordt in Europa erkend, maar alleen voor kruidengeneesmiddelen, en klinische studies blijven schaars. Dit artikel bespreekt om welke plant het gaat, wat het Europees Geneesmiddelenbureau erkent, wat studies naar stress en slaap laten zien en welke voorzorgsmaatregelen gelden.
De kern
- De passiebloem die in de kruidengeneeskunde wordt gebruikt, is Passiflora incarnata. Daarbij worden de gedroogde bovengrondse delen gebruikt.
- Het Europees Geneesmiddelenbureau erkent traditioneel gebruik als kruidengeneesmiddel bij lichte stressklachten en ter ondersteuning van de slaap.
- De studies zijn schaars, klein en kort: bemoedigend voor angst vóór een ingreep, minder overtuigend voor slaap.
- Slaperigheid is mogelijk: wees voorzichtig bij het rijden en met kalmerende middelen; gebruik wordt afgeraden tijdens zwangerschap, borstvoeding en onder 12 jaar.
Over welke passiebloem hebben we het?
Het geslacht Passiflora omvat veel soorten. In de kruidengeneeskunde wordt Passiflora incarnata gebruikt, een klimplant afkomstig uit het zuidoosten van de Verenigde Staten en Midden- en Zuid-Amerika. Deze mag niet worden verward met Passiflora edulis, die passievruchten levert, of met de blauwe passiebloem uit de tuin, Passiflora caerulea.
Er worden gedroogde bovengrondse delen gebruikt: stengels en bladeren, soms met bloemen en vruchten, als thee, poeder of extract. Spaanse ontdekkingsreizigers leerden de plant in de 16e eeuw kennen. Daarna werd zij in Europa geïntroduceerd, waar ze als kalmerend middel in de volksgeneeskunde terechtkwam.
Wat zijn de belangrijkste bestanddelen?
Passiebloem bevat vooral flavonoïden, voornamelijk afgeleiden van apigenine en luteoline (isovitexine, isooriëntine, schaftoside, swertisine…). De Europese Farmacopee vereist minstens 1,5 % totale flavonoïden, uitgedrukt als vitexine, in de gedroogde plant. Ze bevat ook maltol, een cyanogene verbinding (gynocardine) en soms sporen van alkaloïden zoals harman, die in de meeste handelsproducten niet aantoonbaar zijn.
Het werkingsmechanisme staat nog ter discussie. In preparaten van rattenhersenen remt een passiebloemextract de heropname van GABA, de belangrijkste remmende chemische boodschapper van het zenuwstelsel, en werkt het in op de receptoren ervan. Dit zijn laboratoriumgegevens, die onvoldoende zijn om een effect bij mensen te voorspellen.
Wat erkent het Europees Geneesmiddelenbureau?
In 2014 nam het comité voor kruidengeneesmiddelen van het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) een monografie aan over de bovengrondse delen van Passiflora incarnata. Daarin wordt de plant erkend als traditioneel kruidengeneesmiddel voor verlichting van lichte symptomen van mentale stress en ter ondersteuning van de slaap. Die erkenning berust uitsluitend op het langdurige gebruik, niet op overtuigende klinische studies.
De monografie geeft richtlijnen voor deze geneesmiddelen: 1 tot 2 g van de plant als thee in 150 ml kokend water, één tot vier keer per dag, of 0,5 tot 2 g poeder. Ze raadt gebruik onder 12 jaar, tijdens zwangerschap en borstvoeding af, wijst op een mogelijk effect op de rijvaardigheid en adviseert een arts te raadplegen als klachten langer dan twee weken aanhouden. De periodieke herziening begon in 2025.
Dit kader geldt voor geneesmiddelen. Voor voedingssupplementen is geen gezondheidsclaim voor passiebloem toegestaan: een fabrikant mag haar geen effect op stress of slaap toeschrijven.
Wat laten studies naar de voordelen van passiebloem zien?
Angst vóór een ingreep
Dit is de best onderzochte situatie. Bij 60 patiënten die een poliklinische operatie ondergingen, verminderde 500mg passiebloem, 90 minuten vóór de ingreep ingenomen, de gemeten angst tegenover placebo, zonder de sedatie te versterken. Bij 60 patiënten vóór spinale anesthesie beperkte een extract de toename van angst, met een significant maar klein verschil. Bij het trekken van verstandskiezen bij 40 vrijwilligers gaf 260mg passiebloem een vergelijkbare angstbeheersing als 15mg midazolam, een kalmerend middel uit de benzodiazepinefamilie, met minder geheugenverlies; deze studie had geen placebogroep.
Gegeneraliseerde angst
Een pilotstudie vergeleek bij 36 patiënten met een gegeneraliseerde angststoornis gedurende vier weken dagelijks 45 druppels passiebloemextract met 30mg oxazepam, een benzodiazepine. Er kwam geen significant verschil naar voren; oxazepam werkte sneller, maar hinderde het werk meer. Zonder placebogroep en met zo weinig patiënten blijft dit resultaat voorlopig. De Cochrane-review over dit onderwerp omvatte slechts twee studies (198 deelnemers) en vindt de gegevens te beperkt om een conclusie te trekken.
Slaap
Bij 41 jongvolwassenen verbeterde een kop thee bereid met 2 g van de plant, een week lang elke avond gedronken, de ervaren slaapkwaliteit met 5,2 % tegenover placebothee. De vijf andere maten uit het slaapdagboek en de laboratoriumregistraties veranderden niet. Bij 110 volwassenen met slapeloosheid verlengde een twee weken lang ingenomen extract de totale slaaptijd in het laboratorium met ongeveer 23 minuten, tegenover geen toename bij placebo; de overige parameters verschilden niet van placebo.
| Onderzochte situatie | Deelnemers | Dosis en duur | Resultaat |
|---|---|---|---|
| Poliklinische chirurgie (2008) | 60 patiënten | 500mg, 90 min vooraf | Minder angst |
| Spinale anesthesie (2012) | 60 patiënten | Extract, 30 min vooraf | Klein verschil |
| Verstandskiezen (2017) | 40 vrijwilligers | 260mg, eenmalige dosis | Vergelijkbaar met midazolam, zonder placebo |
| Gegeneraliseerde angst (2001) | 36 patiënten | 45 druppels/dag, 4 weken | Vergelijkbaar met oxazepam, zonder placebo |
| Slaapkwaliteit (2011) | 41 volwassenen | Thee van 2 g, 7 dagen | Ervaren kwaliteit +5,2 % |
| Slapeloosheid (2020) | 110 volwassenen | Extract, 2 weken | Slaap +23 min |
Waarom blijft dit bewijs beperkt?
Een systematische review uit 2020 identificeerde negen klinische studies van één tot 30 dagen. De meeste meldden minder angst, minder duidelijk bij mensen met weinig angst, zonder noemenswaardige bijwerkingen. Maar deze studies zijn klein, gebruiken zeer verschillende bereidingen (thee, druppels, tabletten, extracten) en vergelijken passiebloem soms zonder placebogroep met een geneesmiddel.
Verschillende gangbare uitspraken berusten bovendien op dierstudies, zoals een beter geheugen bij ratten of een antidepressief effect in combinatie met sint-janskruid in experimentele modellen. Deze mogen niet als bewezen voordelen bij mensen worden gepresenteerd.
Welke bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen zijn er?
De Europese monografie vermeldt geen bekende bijwerkingen, maar het Amerikaanse centrum voor integratieve gezondheid (NCCIH) noemt slaperigheid, duizeligheid en verwardheid. Het acht passiebloem als thee mogelijk veilig voor maximaal zeven nachten en raadt haar af tijdens zwangerschap, omdat ze baarmoedercontracties zou kunnen veroorzaken.
De EMA meldt geen interacties, maar het NCCIH wijst erop dat een combinatie met anesthesie of met geneesmiddelen rond een operatie het zenuwstelsel te sterk zou kunnen vertragen. Combineer haar uit voorzorg niet met andere kalmerende middelen, slaapmiddelen of alcohol, en meld het gebruik vóór iedere ingreep.
In welke vormen is passiebloem verkrijgbaar?
Ze is verkrijgbaar als thee, tinctuur en capsules met poeder of extract, vaak gecombineerd met andere planten of voedingsstoffen. Het Zen-complex van Hexagon® combineert haar bijvoorbeeld met magnesiumbisglycinaat, L-tryptofaan, taurine en vitamine B6. Binnen deze formule hebben alleen magnesium en vitamine B6 toegestane gezondheidsclaims; passiebloem, L-tryptofaan en taurine hebben er geen.
Meer over deze andere ingrediënten lees je in onze artikelen over magnesiumvormen, vitamine B6 en taurine.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat passiebloem werkt?
In studies vóór een ingreep was een eenmalige dosis 30 tot 90 minuten vooraf voldoende om een verschil in angst te meten. Voor slaap duurden de studies één tot twee weken. Als er daarna geen verbetering is, kun je dit beter met een zorgprofessional bespreken.
Kun je passiebloem en valeriaan combineren?
Deze combinaties komen vaak voor, maar de hier aangehaalde studies onderzochten alleen passiebloem. De kalmerende effecten van beide planten kunnen optellen: rijd niet na inname en combineer ze niet met een slaapmiddel.
Wat is het verschil tussen passiebloem en passievrucht?
De passievrucht komt van een andere soort, Passiflora edulis, en wordt als voedingsmiddel gegeten. Studies naar stress en slaap betreffen de bovengrondse delen van Passiflora incarnata: door passievruchten te eten krijg je deze bereidingen niet binnen.
Is passiebloem gevaarlijk voor de lever?
De Europese monografie noemt geen bijwerkingen voor de lever, en de review uit 2020 meldt geen noemenswaardige bijwerkingen in de studies. Zoals bij elke plant zijn geelzucht, donkere urine of ongebruikelijke vermoeidheid redenen om te stoppen en medische hulp te zoeken.
Is passiebloem verslavend?
De geraadpleegde bronnen beschrijven geen afhankelijkheid, maar de studies duurden hoogstens enkele weken. Ze kunnen langdurig gebruik dus niet beoordelen: de uitspraak dat de plant geen risico op gewenning geeft, is niet aangetoond.
Passiebloem of melatonine: wat is het verschil?
Melatonine is een hormoon met een toegestane gezondheidsclaim: het draagt bij aan een kortere inslaaptijd bij 1mg vóór het slapengaan. Passiebloem is een plant zonder toegestane claim, waarvan het gebruik voor slaap traditioneel is. Ons artikel over slaap en melatonine licht deze verschillen toe.
Conclusie
De benadrukte voordelen van passiebloem berusten vooral op traditioneel gebruik, in Europa erkend voor kruidengeneesmiddelen (lichte stressklachten en ondersteuning van de slaap); voor voedingssupplementen is geen gezondheidsclaim toegestaan. Klinische studies wijzen in de richting van dat traditionele gebruik, vooral voor angst vóór een ingreep, maar zijn te schaars en te klein om van sterk bewijs te spreken. Hoewel de plant in deze studies goed werd verdragen, kan ze slaperigheid veroorzaken: wees voorzichtig bij het rijden en met kalmerende middelen, en gebruik haar niet tijdens zwangerschap of borstvoeding. Voor een vergelijking met andere benaderingen lees je ons dossier over stress en de hiervoor onderzochte ingrediënten en ons artikel over ashwagandha.
Bronnen
- Europees Geneesmiddelenbureau, HMPC (2014). Community herbal monograph on Passiflora incarnata L., herba. EMA/HMPC/669740/2013. ema.europa.eu
- Europees Geneesmiddelenbureau, HMPC (2014). Assessment report on Passiflora incarnata L., herba. EMA/HMPC/669738/2013. ema.europa.eu
- Verordening (EU) nr. 432/2012 van de Commissie van 16 mei 2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen. Publicatieblad van de Europese Unie, L 136, 1-40. eur-lex.europa.eu
- Appel K et al. (2011). Modulation of the γ-aminobutyric acid (GABA) system by Passiflora incarnata L. Phytotherapy Research, 25(6), 838-843. doi:10.1002/ptr.3352
- Movafegh A et al. (2008). Preoperative oral Passiflora incarnata reduces anxiety in ambulatory surgery patients: a double-blind, placebo-controlled study. Anesthesia & Analgesia, 106(6), 1728-1732. doi:10.1213/ane.0b013e318172c3f9
- Aslanargun P et al. (2012). Passiflora incarnata Linneaus as an anxiolytic before spinal anesthesia. Journal of Anesthesia, 26(1), 39-44. doi:10.1007/s00540-011-1265-6
- Dantas LP et al. (2017). Effects of passiflora incarnata and midazolam for control of anxiety in patients undergoing dental extraction. Medicina Oral, Patología Oral y Cirugía Bucal, 22(1), e95-e101. doi:10.4317/medoral.21140
- Akhondzadeh S et al. (2001). Passionflower in the treatment of generalized anxiety: a pilot double-blind randomized controlled trial with oxazepam. Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics, 26(5), 363-367. doi:10.1046/j.1365-2710.2001.00367.x
- Miyasaka LS, Atallah AN, Soares BG (2007). Passiflora for anxiety disorder. Cochrane Database of Systematic Reviews, (1), CD004518. doi:10.1002/14651858.CD004518.pub2
- Ngan A, Conduit R (2011). A double-blind, placebo-controlled investigation of the effects of Passiflora incarnata (passionflower) herbal tea on subjective sleep quality. Phytotherapy Research, 25(8), 1153-1159. doi:10.1002/ptr.3400
- Lee J et al. (2020). Effects of Passiflora incarnata Linnaeus on polysomnographic sleep parameters in subjects with insomnia disorder: a double-blind randomized placebo-controlled study. International Clinical Psychopharmacology, 35(1), 29-35. doi:10.1097/YIC.0000000000000291
- Janda K et al. (2020). Passiflora incarnata in Neuropsychiatric Disorders: A Systematic Review. Nutrients, 12(12), 3894. doi:10.3390/nu12123894
- NCCIH (2025). Passionflower: Usefulness and Safety. National Center for Complementary and Integrative Health. nccih.nih.gov
Voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde, evenwichtige voeding of een gezonde levensstijl. Vraag een zorgprofessional om advies bij medicatiegebruik, zwangerschap of borstvoeding.
