Vitamine B3: niacine, nicotinamide of nicotinamideriboside?

Vitamine B3 is niet één molecuul, maar een kleine familie: nicotinezuur (vaak niacine genoemd), nicotinamide en recenter nicotinamideriboside (NR). Allemaal helpen ze NAD+ te maken, een co-enzym dat onmisbaar is voor de energieproductie van cellen. Toch gedragen ze zich niet hetzelfde: één laat de huid al bij enkele tientallen milligrammen rood worden, een andere wordt in veel hogere doses verdragen. Behoefte, voedingsmiddelen, tekort, flush, grenzen en de plaats van NR: de kern volgens EFSA, ANSES en studies.

Wat is vitamine B3?

Vitamine B3 is een wateroplosbare vitamine. Strikt genomen beschrijft niacine twee moleculen, nicotinezuur en nicotinamide, waaraan derivaten zoals nicotinamideriboside worden toegevoegd. Het lichaam kan het ook maken uit het aminozuur tryptofaan: ongeveer 60mg tryptofaan levert 1mg niacine.

Daarom wordt de behoefte uitgedrukt in niacine-equivalenten (NE): 1mg NE komt overeen met 1mg niacine of 60mg tryptofaan. Net als bij magnesium (zie onze vergelijking van magnesiumvormen) maakt de chemische vorm veel verschil: hier bepaalt ze vooral de verdraagbaarheid.

Vitamine B3-vormen in één oogopslag

Waarvoor dient vitamine B3?

Alle vitamine B3-vormen dienen om NAD+ en de gefosforyleerde variant NADP+ te maken. Deze co-enzymen helpen koolhydraten, vetten en eiwitten om te zetten in energie; daarvoor wisselt NAD+ af met de gereduceerde vorm NADH (zie het verschil tussen NAD+ en NADH). Het is ook een substraat voor enzymen voor DNA-reparatie en signalering, zoals ons artikel over NAD+ en zijn functies uitlegt.

Elke vorm volgt een andere route: nicotinezuur via de zogenoemde Preiss-Handler-route, nicotinamide via de recyclingroute, NR via een specifiek enzym, NRK, en tryptofaan via een lange syntheseroute. Volgens een belangrijk overzicht verklaren deze verschillende routes de eigen effecten en bijwerkingen van elke vorm.

In de EU heeft niacine zes toegestane gezondheidsclaims:

• ‘Niacine draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme’;
• ‘Niacine draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel’;
• ‘Niacine draagt bij tot een normale psychologische functie’;
• ‘Niacine draagt bij tot de instandhouding van normale slijmvliezen’;
• ‘Niacine draagt bij tot de instandhouding van een normale huid’;
• ‘Niacine draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid’.

Ze zijn voorbehouden aan producten die voldoende niacine bevatten om volgens de regelgeving een ‘bron’ te zijn.

Wat is de behoefte aan vitamine B3?

ANSES en EFSA stellen de voedingsreferentiewaarde voor volwassenen op 1,6mg NE per megajoule geconsumeerde energie, voor zowel mannen als vrouwen. Dit komt neer op ongeveer 13 tot 17mg NE per dag bij een inname van 2 000 tot 2 500 kcal. Op etiketten is de voedingsreferentiewaarde (NRV) 16mg.

Ook tryptofaan uit eiwitten helpt deze behoefte te dekken. Dit aminozuur wordt daarnaast gebruikt om serotonine en vervolgens melatonine te maken (zie ons artikel over slaap en melatonine).

Welke voedingsmiddelen zijn rijk aan vitamine B3?

Dierlijke producten bevatten het meest: orgaanvlees, gevogelte, vis en vlees. Plantaardige bronnen zoals pinda's, volkoren granen en aardappelen leveren nuttige hoeveelheden. Deze door de Amerikaanse NIH gepubliceerde waarden geven de orde van grootte aan.

Let op de biologische beschikbaarheid: in sommige granen is natuurlijke niacine grotendeels gebonden aan complexe suikers en wordt slechts ongeveer 30 % opgenomen. Maïs is een extreem voorbeeld: de niacine is gebonden en de eiwitten bevatten weinig tryptofaan. In Midden-Amerika wordt maïs traditioneel geweekt in kalkwater vóór het maken van tortilla's, waardoor deze niacine vrijkomt.

Vitamine B3-tekort: wie loopt risico?

Een ernstig tekort veroorzaakt pellagra, beschreven met de ‘drie D's’: dermatitis, diarree en dementie, waaraan de WHO zonder behandeling een vierde toevoegt, dood. Huidletsels verschijnen op zonblootgestelde gebieden, de tong kan felrood worden en vermoeidheid, depressie of geheugenproblemen maken het beeld compleet.

Waar voeding gevarieerd is, is het zeldzaam geworden, maar in specifieke situaties blijft het mogelijk:

• ondervoeding, vooral door alcohol, anorexia, een inflammatoire darmziekte of cirrose;
• voeding die vrijwel volledig op maïs berust;
• zeldzame ziekten (ziekte van Hartnup, carcinoïdsyndroom) en bepaalde tuberculosebehandelingen, zoals isoniazide.

De niacineflush: waarom nicotinezuur roodheid veroorzaakt

De flush is de typische bijwerking van nicotinezuur. Vanaf ongeveer 30 tot 50mg ontstaat roodheid van het gezicht en bovenlichaam met branderigheid, tintelingen en jeuk. In de Verenigde Staten is de veiligheidsgrens van 35mg per dag voor niacine uit supplementen expliciet op dit effect gebaseerd; in Europa is de veiligheidsgrens voor nicotinezuur 10mg per dag.

Nicotinamide veroorzaakt geen flush. NR evenmin volgens een studie van 8 weken bij 140 volwassenen: er werden geen opvliegers gemeld, zelfs niet bij 1 000mg per dag. Dit is een reden waarom veel vitamine B3-supplementen nicotinamide gebruiken.

Wat zijn de veiligheidsgrenzen voor vitamine B3?

In Europa maken de veilige bovengrenzen uit 2002 van het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding (SCF), overgenomen door EFSA en ANSES, onderscheid tussen vormen: 10mg per dag voor nicotinezuur en 900mg per dag voor nicotinamide bij volwassenen. Ze zijn lager voor kinderen, bijvoorbeeld 2mg nicotinezuur en 150mg nicotinamide tussen 1 en 3 jaar.

Bij farmacologische doses zijn de risico's groter. Nicotinezuur in doses van 1 000 tot 3 000mg per dag gedurende maanden kan giftig zijn voor de lever, vooral als vertraagde afgifte. Voor nicotinamide zijn tekenen van leverschade beschreven bij 3 000mg per dag.

Deze hoge doses werden lang gebruikt om cholesterol te corrigeren, totdat twee grote studies de verwachtingen temperden. Bij 25 673 volwassenen met een hoog cardiovasculair risico die al statines namen, verminderde 2 g nicotinezuur met vertraagde afgifte per dag, gecombineerd met een stof die de flush beperkt, gedurende ongeveer 4 jaar ernstige vasculaire gebeurtenissen niet, maar verhoogde het diabetes, spijsverteringsklachten, bloedingen en huidreacties. De AIM-HIGH-studie bij 3 414 patiënten was na 3 jaar gestopt wegens gebrek aan voordeel.

Nicotinamideriboside: een volwaardige vitamine B3-vorm?

Ja. NR is een natuurlijke vitamine B3-vorm, onder meer in koemelk, en werd recenter dan nicotinezuur en nicotinamide geïdentificeerd als NAD+-voorloper. Het volgt zijn eigen route: omzetting in NMN en vervolgens NAD+.

De Europese status is nu duidelijk. Nicotinamideribosidechloride is sinds 2020 als nieuw voedingsmiddel toegestaan in supplementen, tot maximaal 300mg per dag voor volwassenen (230mg voor zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven). In 2019 concludeerde EFSA dat het biologisch beschikbaar nicotinamide vrijmaakt, en Verordening (EU) 2021/418 voegde het toe aan de officiële lijst van niacinevormen naast nicotinezuur, nicotinamide en inositolhexanicotinaat. Dit is de vorm in NAD+ Nicotinamide Riboside Chloride 300mg van Hexagon®.

Op molaire basis komt 300mg NR-chloride overeen met ongeveer 126mg nicotinamide: bijna acht keer de NRV, maar veel minder dan de grens van 900mg. NR-onderzoek richt zich daarom minder op het dekken van de behoefte dan op verandering van NAD+ (zie hoe u uw NAD+ kunt beïnvloeden), met nog onzekere klinische resultaten. NR heeft geen eigen gezondheidsclaim in de EU; de klinische studies en vergelijking met NMN verdienen aparte artikelen.

Veelgestelde vragen

Wat is de andere naam voor vitamine B3?

Het heet ook vitamine PP, van het Engelse ‘pellagra preventive’, verwijzend naar pellagra, de ziekte door een tekort. Niacine wordt vaak alleen voor nicotinezuur gebruikt. Nicotinamide en niacinamide zijn twee namen voor dezelfde molecule.

Is vitamine B6 nodig om vitamine B3 goed te gebruiken?

Vitamine B6 speelt een rol bij omzetting van tryptofaan in niacine, net als vitamine B2 en ijzer. Volgens NIH verhoogt een lage inname van een van deze voedingsstoffen het risico op B3-tekort. Zie voor meer informatie ons artikel over vitamine B6.

Hebben vegetariërs een tekort aan vitamine B3?

Niet noodzakelijk. Volkoren granen, pinda's en aardappelen leveren niacine, en eiwitten uit peulvruchten, eieren of zuivelproducten leveren tryptofaan dat kan worden omgezet. Een weinig gevarieerd of caloriearm veganistisch voedingspatroon vraagt meer aandacht.

Is niacinamide in crèmes hetzelfde?

Het is dezelfde molecule als nicotinamide, op de huid aangebracht als cosmetisch ingrediënt. De cosmetische effecten vallen onder andere regelgeving en zijn niet automatisch overdraagbaar op orale inname, of andersom.

Wat zegt onderzoek over nicotinamide en huidkanker?

In een studie bij 386 mensen die al meerdere niet-melanome huidkankers hadden gehad, verminderde 500mg nicotinamide tweemaal per dag (1 000mg per dag, boven de veiligheidsgrens van 900mg) gedurende een jaar het aantal nieuwe kankers met 23 %, een effect dat na stoppen verdween. Bij 158 orgaantransplantatiepatiënten gaf hetzelfde schema geen verschil met placebo. Dit is medisch onderzoek, geen zelfmedicatie.

Mag u vitamine B3 nemen tijdens de zwangerschap?

EFSA hanteert voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven dezelfde referentie als voor andere volwassenen: 1,6mg NE per megajoule. Voor deze perioden kon echter wegens gebrek aan gegevens geen veiligheidsgrens worden vastgesteld: vermijd hoge doses en raadpleeg een zorgprofessional vóór suppletie.

Conclusie

Vitamine B3 omvat verschillende moleculen die allemaal tot NAD+ leiden, maar niet even goed worden verdragen: nicotinezuur veroorzaakt roodheid vanaf enkele tientallen milligrammen en heeft een grens van 10mg per dag, tegenover 900mg voor nicotinamide. Gevarieerde voeding met voldoende eiwitten levert zowel niacine als tryptofaan. Nicotinamideriboside is nu in de EU erkend als vitamine B3-vorm; bij 300mg overtreft het de behoefte ruim, en onderzoek richt zich op NAD+.

Bronnen

1. EFSA NDA Panel (2014). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for niacin. EFSA Journal, 12(7), 3759. doi:10.2903/j.efsa.2014.3759
2. ANSES (2025). Voedingsreferentiewaarden voor vitaminen en mineralen (vitamine B3). anses.fr
3. EFSA (2025). Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). efsa.europa.eu
4. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements (2022). Niacin – Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
5. Europese Commissie (2012). Verordening (EU) nr. 432/2012 van 16 mei 2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen. EUR-Lex
6. Europees Parlement en Raad (2011). Verordening (EU) nr. 1169/2011 betreffende voedselinformatie aan consumenten, bijlage XIII (voedingsreferentiewaarden). EUR-Lex
7. Europese Commissie (2021). Verordening (EU) 2021/418 van 9 maart 2021 tot wijziging van Richtlijn 2002/46/EG betreffende nicotinamideribosidechloride en magnesiumcitraatmalaat voor de vervaardiging van voedingssupplementen. EUR-Lex
8. EFSA NDA Panel, Turck D et al. (2019). Safety of nicotinamide riboside chloride as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283 and bioavailability of nicotinamide from this source, in the context of Directive 2002/46/EC. EFSA Journal, 17(8), 5775. doi:10.2903/j.efsa.2019.5775
9. Bogan KL, Brenner C (2008). Nicotinic Acid, Nicotinamide, and Nicotinamide Riboside: A Molecular Evaluation of NAD+ Precursor Vitamins in Human Nutrition. Annual Review of Nutrition, 28, 115-130. doi:10.1146/annurev.nutr.28.061807.155443
10. Trammell SA et al. (2016). Nicotinamide Riboside Is a Major NAD+ Precursor Vitamin in Cow Milk. The Journal of Nutrition, 146(5), 957-963. doi:10.3945/jn.116.230078
11. Wereldgezondheidsorganisatie (2000). Pellagra and its prevention and control in major emergencies. WHO/NHD/00.10. who.int
12. Conze D, Brenner C, Kruger CL (2019). Veiligheid en metabolisme van nicotinamideribosidechloride bij gebruik gedurende 8 weken: gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie bij volwassenen met overgewicht (beschrijvende titel). Scientific Reports, 9, 9772. doi:10.1038/s41598-019-46120-z
13. Chen AC et al. (2015). A Phase 3 Randomized Trial of Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention. New England Journal of Medicine, 373(17), 1618-1626. doi:10.1056/NEJMoa1506197
14. Allen NC et al. (2023). Nicotinamide for Skin-Cancer Chemoprevention in Transplant Recipients. New England Journal of Medicine, 388(9), 804-812. doi:10.1056/NEJMoa2203086

Voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Vraag een zorgprofessional om advies als u medicijnen gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.