Bacopa monnieri a pamięć: co rzeczywiście pokazują badania?

Każdej wiosny, gdy zbliżają się egzaminy, liczba wyszukiwań dotyczących bakopy gwałtownie rośnie. Ta roślina medycyny ajurwedyjskiej, Bacopa monnieri, należy do najczęściej badanych pod kątem pamięci, ale wyniki mówią mniej niż otaczające ją obietnice: niewielkie efekty w niektórych testach po ośmiu do dwunastu tygodniach i nierówne rezultaty. Oto co mierzono, u kogo, przy jakiej dawce i co warto wiedzieć o tolerancji.

Bacopa monnieri: co to za roślina?

Bakopa (Bacopa monnieri) to niewielka, płożąca bylina terenów wilgotnych: brzegów stawów, bagien i cieków wodnych. Występuje między innymi w Indiach, na Sri Lance i w Australii.

W Indiach nazywa się ją brahmi. Medycyna ajurwedyjska zalicza ją do „medhya rasayana”, roślin mających wyostrzać pamięć i intelekt, a tradycyjnie stosowała ją także w padaczce i lęku.

Bakozydy i ekstrakty standaryzowane: o czym mowa?

Najczęściej badane związki to bakozydy, saponiny obecne w liściach i łodygach. Ich główna frakcja, „bakozyd A”, jest mieszaniną czterech cząsteczek, która słabo przenika do krwi, ponieważ nie rozpuszcza się w wodzie.

Badania wykorzystują ekstrakty standaryzowane na zawartość bakozydów, o bardzo zróżnicowanym składzie: około 5% saponin w ekstrakcie z jednego badania tajlandzkiego, niemal 38% bakozydu A w ekstrakcie metanolowym. Wynik uzyskany dla jednego ekstraktu, często handlowego, nie musi więc dotyczyć innego.

Jak bakopa mogłaby działać na mózg?

Proponowane mechanizmy pochodzą głównie z badań na zwierzętach i komórkach. Ekstrakty wykazują w nich działanie przeciwutleniające, hamują agregację białek beta-amyloidowych i hamują acetylocholinoesterazę, enzym rozkładający acetylocholinę, przekaźnik związany z pamięcią, wytwarzany z choliny.

U ludzi tajlandzkie badanie wykazało spadek aktywności tego enzymu we krwi seniorów otrzymujących ekstrakt. Jego hamowanie jest też kierunkiem badań nad hupercyną A. Same te hipotezy nie dowodzą wpływu na pamięć.

Bakopa a pamięć: co pokazują badania u zdrowych dorosłych?

Efekty dotyczą niektórych testów, nie wszystkich i nie we wszystkich badaniach. W badaniu australijskim 46 dorosłych w wieku 18–60 lat przyjmowało 300mg ekstraktu lub placebo przez 12 tygodni. Grupa bakopy poprawiła szybkość przetwarzania wzrokowego i uczenia się oraz zapamiętywanie listy słów, a jej poziom lęku się obniżył.

Z kolei badanie indyjskie z udziałem 72 dorosłych w wieku 35–60 lat, stosujących 450mg dziennie przez 12 tygodni, nie wykazało żadnej różnicy względem placebo ani w pamięci, ani w uwadze. Zaobserwowano jedynie tendencję do mniejszego lęku.

Co pokazują badania u seniorów?

Trzy badania trwające 12 tygodni obejmowały osoby starsze bez otępienia. W Stanach Zjednoczonych u 54 osób w wieku co najmniej 65 lat 300mg dziennie poprawiło odroczone odtwarzanie listy słów, główne kryterium oceny, oraz wynik testu uwagi selektywnej; obniżyły się wyniki w skalach lęku i depresji.

W Australii u 98 osób powyżej 55 lat ta sama dawka poprawiła uczenie się i odroczone odtwarzanie listy słów. W Tajlandii u 60 seniorów 300 i 600mg poprawiło pamięć roboczą i uwagę. Wpływu na lęk zaobserwowanego w Stanach Zjednoczonych nie potwierdzono w badaniu indyjskim, wykorzystującym ten sam kwestionariusz.

Najważniejsze badania w tabeli

Jakie są wnioski metaanaliz?

Ich wnioski są rozbieżne. W 2014 roku metaanaliza 9 badań (518 uczestników, co najmniej 12 tygodni) wykazała szybsze reakcje w zadaniach wymagających uwagi: czas reakcji z wyborem skrócił się o około 10 milisekund, a test uwagi i elastyczności poznawczej (Trail Making Test B) wykonywano szybciej. Autorzy uznali badania za dobrej jakości, ale postulowali duże badanie porównujące bakopę z istniejącym lekiem.

Analiza z 2021 roku obejmująca 11 badań jest ostrożniejsza. Po połączeniu wyników odroczone odtwarzanie i szybkość uczenia się nie różniły się istotnie od placebo, przy dużej heterogeniczności (I² od 84 do 93%). Zdaniem autorów większość badań wykazuje efekt tylko w jednym lub dwóch testach, rzadko tych samych w kolejnych badaniach, a mnożenie testów zwiększa ryzyko przypadkowych dodatnich wyników.

W 2026 roku metaanaliza sieciowa 29 badań (2 107 zdrowych dorosłych) pośrednio porównała bakopę i miłorząb. Od 600mg dziennie bakopa przewyższała placebo i miłorząb pod względem pamięci roboczej, bez wpływu na uwagę i szybkość przetwarzania. Bardzo duża różnica jest nietypowa dla składnika żywności; opiera się na porównaniach pośrednich i wymaga potwierdzenia.

Po jakim czasie można zaobserwować efekt?

Po kilku tygodniach. W badaniu australijskim z 2001 roku efekty były wyraźniejsze po 12 niż po 5 tygodniach. W badaniu tajlandzkim część wyników pamięci i uwagi poprawiała się już po 4 tygodniach, inne po 8, a część efektów utrzymywała się 4 tygodnie po odstawieniu.

Badania pojedynczej dawki dają rozbieżne wyniki: po dwóch godzinach brak efektu 300mg u 38 ochotników, ale poprawa dwóch zadań po 320 lub 640mg u 17 innych. Liczenie na kapsułkę w przeddzień egzaminu nie ma więc solidnych podstaw.

Jakie dawki badano?

Najczęściej testowano 300mg standaryzowanego ekstraktu dziennie; w niektórych badaniach do 450 lub 600mg. Typowe dawki wynoszą 300–600mg ekstraktu, co odpowiada 5–10g suszonej rośliny.

Dawka to nie wszystko: badanie tajlandzkie wykazało efekty zarówno przy 300, jak i 600mg, a indyjskie żadnych przy 450mg. Przewagi dawek co najmniej 600mg, sugerowanej w 2026 roku, nie zaobserwowano w badaniu tajlandzkim bezpośrednio porównującym 300 i 600mg.

Czego badania jeszcze nie wyjaśniają?

• Dzieci. Przegląd z 2016 roku znalazł tylko pięć badań, z wielkościami efektu obliczanymi wyłącznie dla wyników istotnych statystycznie; autorzy postulują badania replikacyjne. Zaburzenia uwagi (ADHD) wymagają opieki lekarskiej.
• Długotrwałe stosowanie. Badania zwykle trwają 12 tygodni: korzyści i bezpieczeństwo przyjmowania przez lata są nieznane.
• Porównania. Bakopy i miłorzębu nigdy nie porównano bezpośrednio; nie wiadomo też, jak bakopa wypada wobec innych składników badanych pod kątem pamięci, takich jak L-treonian magnezu.

Jakie skutki uboczne i środki ostrożności?

W badaniach bakopa jest zwykle dobrze tolerowana i nie zgłaszano poważnych działań niepożądanych.

Dolegliwości trawienne

U osób powyżej 55 lat powodowała częstsze wypróżnienia, skurcze brzucha i nudności niż placebo oraz więcej rezygnacji z badania. Z kolei w badaniu amerykańskim działania niepożądane, głównie bóle żołądka, były równie częste przy placebo. Suchość w ustach, zmęczenie i objawy „grypopodobne” są rzadsze.

Badania nie rozstrzygają, czy przyjmować ją na czczo czy podczas posiłku; przyjmowanie z jedzeniem jest po prostu rozsądnym środkiem ostrożności.

Tarczyca, ciąża i karmienie piersią

U myszy ekstrakt liści (200mg na kilogram) zwiększył o 41% stężenie tyroksyny (T4), hormonu tarczycy. Nie wiadomo, czy tak samo jest u ludzi, ale nadczynność lub leczenie tarczycy wymagają konsultacji lekarskiej. Rolę tego gruczołu przypomina nasz artykuł o niedoborze jodu .

W ciąży i podczas karmienia piersią bezpieczeństwa nie oceniono w żadnym badaniu klinicznym: wielu badaczy odradza stosowanie.

Interakcje z lekami

W laboratorium ekstrakt hamuje kilka enzymów (cytochromy P450) eliminujących wiele leków. U pacjentki leczonej cewimeliną, lekiem cholinergicznym, po suplemencie z bakopą wystąpiły poty, nudności i przyspieszenie rytmu serca. W polskiej analizie 1 816 zgłoszeń działań niepożądanych dwa przypadki przypisano prawdopodobnej interakcji z lekiem przeciwdepresyjnym: ból pleców i poty przy agomelatynie oraz zawał mięśnia sercowego przy moklobemidzie.

Jeśli przyjmujesz leki, zwłaszcza przeciwdepresyjne lub na chorobę Alzheimera działające na acetylocholinę, albo masz wolny rytm serca, zasięgnij porady lekarza lub farmaceuty.

Najczęstsze pytania

Bakopa, brahmi, bakopa ogrodowa: czy to ta sama roślina?

Brahmi to indyjska nazwa Bacopa monnieri, ale w części regionów Indii oznacza też wąkrotę (Centella asiatica), co prowadzi do błędów etykietowania: rozstrzygająca jest nazwa łacińska. „Bakopa” z donic balkonowych to inny gatunek, Chaenostoma cordatum, pochodzący z Afryki Południowej.

Czy bakopę przyjmować rano czy wieczorem?

Żadne badanie nie porównywało pór przyjmowania. Efekty mierzono po tygodniach codziennego stosowania, dlatego regularność ma większe znaczenie niż godzina: stała pora pomaga o niej pamiętać.

Czy bakopa obniża ciśnienie?

W amerykańskim badaniu u osób powyżej 65 lat ciśnienie tętnicze się nie zmieniło, ale częstość rytmu serca spadła przy bakopie, podczas gdy przy placebo rosła. Jeśli leczysz nadciśnienie lub chorobę serca, porozmawiaj z lekarzem.

Czy bakopa pomaga zasnąć?

Cytowane tutaj badania nie mierzyły snu. Ajurweda stosowała ją w bezsenności, ale to zastosowanie tradycyjne, nieudowodnione. Przy zaburzeniach snu zobacz nasz artykuł o melatoninie i śnie.

Czy można łączyć bakopę i ashwagandhę?

Te dwie rośliny ajurwedyjskie bywają składnikami tych samych formuł. Jednak w badaniach mieszanek nie można przypisać działania samej bakopie, a przytoczona wyżej analiza polska wskazuje na udział obu roślin w interakcjach z lekami przeciwdepresyjnymi. Zobacz też nasz artykuł o ashwagandzie.

Jak oceniać opinie o bakopie?

Relacja użytkownika nie oddziela działania rośliny od efektu placebo — stąd podwójnie zaślepione badania. U osób powyżej 55 lat samoocena pamięci nie różniła się od placebo, chociaż niektóre testy się poprawiały: mierzalna korzyść nie zawsze jest odczuwalna.

Czy bakopa może być sprzedawana jako suplement diety?

Tak. W Unii Europejskiej nie jest „nową żywnością”, jeśli stosuje się ją w suplementach, a Francja ją dopuszcza (rozporządzenie z 24 czerwca 2014 roku). Nie dopuszczono jednak dla niej żadnego oświadczenia zdrowotnego: oficjalne brzmienie mają tylko niektóre składniki odżywcze, na przykład „Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowych funkcji poznawczych”.

Podsumowanie

Bakopa należy do najlepiej przebadanych roślin pod kątem pamięci, ale mierzone efekty pozostają niewielkie i niespójne: poprawa części testów pamięci i uwagi, najczęściej po 12 tygodniach codziennego stosowania 300mg standaryzowanego ekstraktu.

Zwykle jest dobrze tolerowana poza dolegliwościami trawiennymi, z zachowaniem ostrożności przy chorobach tarczycy, ciąży, karmieniu piersią i przyjmowaniu leków. Sen, sprawdzanie swojej wiedzy i aktywność fizyczna pozostają najlepiej udokumentowanymi metodami dbania o pamięć.

Źródła

1. Kongkeaw C et al. (2014). Meta-analysis of randomized controlled trials on cognitive effects of Bacopa monnieri extract. Journal of Ethnopharmacology, 151(1), 528-535. doi:10.1016/j.jep.2013.11.008
2. Brimson JM et al. (2021). The effectiveness of Bacopa monnieri (Linn.) Wettst. as a nootropic, neuroprotective, or antidepressant supplement: analysis of the available clinical data. Scientific Reports, 11(1), 596. doi:10.1038/s41598-020-80045-2
3. Tiemtad P et al. (2026). Comparative effects of Bacopa monnieri and Ginkgo biloba on cognitive functions: A systematic review and network meta-analysis. Phytomedicine, 153, 157915. doi:10.1016/j.phymed.2026.157915
4. Stough C et al. (2001). The chronic effects of an extract of Bacopa monniera (Brahmi) on cognitive function in healthy human subjects. Psychopharmacology, 156(4), 481-484. PMID 11498727
5. Sathyanarayanan V et al. (2013). Brahmi for the better? New findings challenging cognition and anti-anxiety effects of Brahmi (Bacopa monniera) in healthy adults. Psychopharmacology, 227(2), 299-306. doi:10.1007/s00213-013-2978-z
6. Calabrese C et al. (2008). Effects of a standardized Bacopa monnieri extract on cognitive performance, anxiety, and depression in the elderly: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 14(6), 707-713. doi:10.1089/acm.2008.0018
7. Morgan A, Stevens J (2010). Does Bacopa monnieri improve memory performance in older persons? Results of a randomized, placebo-controlled, double-blind trial. Journal of Alternative and Complementary Medicine, 16(7), 753-759. doi:10.1089/acm.2009.0342
8. Peth-Nui T et al. (2012). Effects of 12-Week Bacopa monnieri Consumption on Attention, Cognitive Processing, Working Memory, and Functions of Both Cholinergic and Monoaminergic Systems in Healthy Elderly Volunteers. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2012, 606424. doi:10.1155/2012/606424
9. Nathan PJ et al. (2001). The acute effects of an extract of Bacopa monniera (Brahmi) on cognitive function in healthy normal subjects. Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental, 16(4), 345-351. doi:10.1002/hup.306
10. Kean JD, Downey LA, Stough C (2016). A systematic review of the Ayurvedic medicinal herb Bacopa monnieri in child and adolescent populations. Complementary Therapies in Medicine, 29, 56-62. doi:10.1016/j.ctim.2016.09.002
11. Gościniak A et al. (2025). Bacopa monnieri: Preclinical and Clinical Evidence of Neuroactive Effects, Safety of Use and the Search for Improved Bioavailability. Nutrients, 17(11), 1939. doi:10.3390/nu17111939
12. Benson S et al. (2014). Ostre działanie 320mg i 640mg standaryzowanego ekstraktu Bacopa monnieri na reakcję stresową podczas wykonywania wielu zadań i na nastrój: podwójnie zaślepione badanie naprzemienne kontrolowane placebo [opis badania]. Phytotherapy Research, 28(4), 551–559. doi:10.1002/ptr.5029
13. Siwek M et al. (2023). Harder, better, faster, stronger? Retrospective chart review of adverse events of interactions between adaptogens and antidepressant drugs. Frontiers in Pharmacology, 14, 1271776. doi:10.3389/fphar.2023.1271776
14. Suksawat M et al. (2025). Integrated microscopic, HPTLC, and HRM analyses for differentiating Centella asiatica (L.) Urb., Bacopa monnieri (L.) Wettst, and Hydrocotyle umbellata L. Scientific Reports, 15(1), 21370. doi:10.1038/s41598-025-06188-2

Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej, zbilansowanej diety ani zdrowego stylu życia. Jeśli przyjmujesz leki, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia.