In maart 2024 herzag het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) zijn beoordeling van rhodiola, een plant waar in Frankrijk veel naar wordt gezocht bij vermoeidheid of stress. Het oordeel is genuanceerd: erkend traditioneel gebruik, maar onvoldoende bewijs voor klinische werkzaamheid. Hier lees je wat studies werkelijk meten, na hoeveel tijd en welke voorzorgsmaatregelen belangrijk zijn.
De kern
- Rhodiola (Rhodiola rosea) groeit in koude berggebieden; extracten vermelden vaak het gehalte aan rosavinen en salidroside, de kenmerkende verbindingen.
- EMA erkent traditioneel gebruik van geneesmiddelen op basis van rhodiola (144 tot 400mg extract per dag), maar acht het klinische bewijs onvoldoende.
- Studies naar stressgerelateerde vermoeidheid zijn klein, kort en tegenstrijdig; er is geen gezondheidsclaim toegestaan voor de plant.
- Gemelde effecten: hoofdpijn, maag-darmklachten, slapeloosheid. Wees voorzichtig met antidepressiva; afgeraden tijdens zwangerschap, borstvoeding en onder 18 jaar.
Wat is rhodiola?
Rhodiola (Rhodiola rosea), of rozenwortel, is een vaste plant uit de vetplantenfamilie. Ze groeit in de bergen en koude streken van het noordelijk halfrond. De plant wordt ‘gouden wortel’ of ‘Arctische wortel’ genoemd en dankt de naam rhodiola aan de rozengeur van de vers gesneden wortel.
Men gebruikt de wortelstok (een ondergrondse stengel) en de wortels. In Zweden worden droge extracten sinds 1987 als geneesmiddel gebruikt.
Rosavinen en salidroside: wat zit er in de wortel?
De meest gevolgde verbindingen zijn rosavinen, die als marker dienen om Rhodiola rosea van verwante soorten te onderscheiden, en salidroside, dat ook in andere rhodiolasoorten voorkomt. Het gehalte varieert met de oorsprong van de plant en het oplosmiddel: 70% ethanol extraheert rosavinen beter, 40% ethanol meer salidroside. Verschillende studies gebruikten extracten gestandaardiseerd op ongeveer 3% rosavine en 1 tot 2,5% salidroside.
‘Adaptogeen’: wat betekent dit woord?
De term adaptogeen werd in 1947 voorgesteld door de Sovjetonderzoeker N. V. Lazarev voor een stof die de ‘niet-specifieke’ weerstand van het lichaam tegen stress zou verhogen. In 2008 concludeerde het kruidencomité van EMA dat de term niet geaccepteerd was in de farmacologische en klinische terminologie van de Europese Unie. Het accepteert hem om traditioneel gebruik te beoordelen, niet om een geneesmiddel toe te laten: ‘adaptogeen’ beschrijft een traditie, geen aangetoond effect.
Wat zegt het Europees Geneesmiddelenbureau?
EMA nam in 2012 een monografie over rhodiolawortel aan, herzien in maart 2024. Het deelt de plant in bij traditionele kruidengeneesmiddelen, met de formulering: ‘Traditional herbal medicinal product for the relief of symptoms of stress, such as fatigue and exhaustion’ (verlichting van stresssymptomen zoals vermoeidheid en uitputting). Deze status berust op minstens 30 jaar gebruik, niet op overtuigende studies.
De genoemde dosering is 144 tot 200mg droog extract per inname, één tot twee keer per dag, bij volwassenen. EMA weigerde de status van ‘gevestigd gebruik’, gebaseerd op aangetoonde werkzaamheid, omdat de gepubliceerde studies belangrijke tekortkomingen hebben. Passiebloem, een andere plant met erkend traditioneel gebruik, heeft dezelfde status.
Deze monografie betreft geneesmiddelen: er is geen gezondheidsclaim toegestaan voor rhodiola in voedingssupplementen. Voor vermoeidheid bestaan alleen claims over voedingsstoffen, zoals ‘magnesium draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid’ of ‘vitamine B6 draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid’, voor een product dat minstens een bron ervan is (zie de vormen van magnesium en de behoefte aan vitamine B6).
Rhodiola, vermoeidheid en stress: wat laten studies zien?
Er zijn veel studies, maar ze zijn klein, vaak oud en tegenstrijdig. Dit zijn de belangrijkste, meestal beschreven in het EMA-rapport.
| Deelnemers (jaar) | Dosis en duur | Vergelijking | Resultaat |
|---|---|---|---|
| 56 artsen tijdens dienst (2000) | 170mg/dag, 2 weken | Placebo | Minder mentale vermoeidheid, niet-gevalideerde tests |
| 161 officierscadetten (2003) | 370 of 555mg, één inname | Placebo | Verbeterde vermoeidheidsindex, niet-gevalideerde tests |
| 60 volwassenen uitgeput door stress (2009) | 576mg/dag, 4 weken | Placebo | Klein voordeel voor uitputting |
| 48 studenten verpleegkunde (2014) | 364 tot 546mg/dag, 6 weken | Placebo | Meer vermoeidheid met rhodiola |
| 100 vermoeide volwassenen (2017) | 400mg/dag, 8 weken | Geen | Verbetering, placebo-effect niet meetbaar |
In de Zweedse studie uit 2009 verbeterden beide groepen in 28 dagen, een teken van een sterk placebo-effect. Rhodiola deed het iets beter op een uitputtingsschaal (score van 4,27 naar 4,01, tegenover 4,33 naar 4,26 met placebo) en op enkele aandachtstests. De Canadese studie, gefinancierd met publieke middelen, vond daarentegen meer vermoeidheid met rhodiola, bij minder dan de geplande 64 deelnemers.
Wat overzichtsstudies concluderen
Een systematische review uit 2012 selecteerde 11 studies: 2 van de 6 concludeerden tot een effect op lichamelijke vermoeidheid, 3 van de 5 op mentale vermoeidheid, maar alle hadden een hoog of niet te beoordelen risico op vertekening. NCCIH, het Amerikaanse instituut voor aanvullende geneeskunde, beoordeelt de meeste studies bij mensen als van lage tot matige kwaliteit. Internationale psychiatrische aanbevelingen (2022) bevelen rhodiola niet aan voor stemmingsstoornissen. Zie voor vergelijking met andere mogelijkheden ingrediënten tegen stress kritisch beoordeeld aan de hand van studies.
En lichamelijke en mentale prestaties?
Een meta-analyse uit 2025 voegde 26 studies samen bij 668 gezonde vrijwilligers, gemiddeld 22 jaar oud en gemiddeld 33 dagen gesupplementeerd. Rhodiola verbeterde de maximale zuurstofopname en de inspanningsduur tot uitputting, maar de effecten waren klein en de studies heterogeen. Voor mentale prestaties berusten de gegevens vooral op de oude studies in de tabel, met tests die EMA niet-gevalideerd acht. Zie voor beter onderbouwde benaderingen effectieve methoden om je geheugen te onderhouden.
Rhodiola: direct effect of na hoeveel tijd?
Een onmiddellijk effect is niet vastgesteld. Naast de studie met één inname bij officierscadetten (zie tabel) testte een studie bij 24 jonge vrijwilligers 200mg één uur vóór een duurtest: de inspanning duurde gemiddeld 24 seconden langer (van 16,8 naar 17,2 minuten), zonder extra winst na vier weken gebruik.
Voor stressgerelateerde vermoeidheid maten gecontroleerde studies hun resultaten na 2 tot 6 weken. Studies zonder placebo beschrijven verbetering vanaf de eerste week, die niet van een placebo-effect te onderscheiden is. De Europese monografie geeft een richtpunt: bij symptomen die langer dan twee weken aanhouden, moet je een arts raadplegen.
Welke bijwerkingen zijn er?
In studies die enkele weken duren, wordt rhodiola meestal goed verdragen. De Europese monografie noemt hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn, diarree en huidreacties, met onbekende frequentie; NCCIH noemt ook duizeligheid, slapeloosheid en een droge mond. De 26 meldingen die in 2021 in de Europese geneesmiddelenbewakingsdatabase zijn gevonden, betroffen vooral neurologische klachten (hoofdpijn, nervositeit, slapeloosheid) en maag-darmklachten.
Contra-indicaties: wie moet rhodiola vermijden?
De monografie vermeldt geen klinisch relevante interactie en slechts één contra-indicatie: allergie voor de plant. EMA raadt het echter af tijdens zwangerschap en borstvoeding, wegens ontbrekende gegevens, en onder 18 jaar. Andere voorzorgsmaatregelen:
- Antidepressiva: in vitro remmen extracten monoamineoxidasen, enzymen waarop sommige antidepressiva werken. Een vrouw van 68 jaar die paroxetine gebruikte, kreeg agitatie en tremoren, geïnterpreteerd als een serotoninesyndroom; andere meldingen betreffen sertraline.
- Bipolaire stoornis: bij een man van 58 jaar zonder eerdere psychiatrische begeleiding werd een manieachtige episode beschreven. Hij nam driemaal de aanbevolen dosis samen met andere supplementen; de veiligheid bij mensen met een kwetsbaarheid voor een bipolaire stoornis is niet vastgesteld.
- Bloeddruk en bloedsuiker: bij 13 vrijwilligers verminderde rhodiola de omzetting van losartan, een bloeddrukverlager, met 21%, en NCCIH meldt interacties met dit medicijn. Bij muizen met diabetes verlaagde een extract de bloedsuiker; gegevens bij mensen ontbreken.
Vraag advies aan je arts of apotheker als je wordt behandeld voor depressie, hoge bloeddruk of diabetes.
Is rhodiola gevaarlijk voor de lever?
De beschikbare gegevens wijzen daar niet op, maar het ontbreken van een signaal bewijst geen veiligheid. De LiverTox-database van de Amerikaanse gezondheidsinstituten, een referentie voor leverschade door medicijnen of planten, heeft geen fiche over rhodiola. Ze noemt het alleen als ingrediënt van producten met meerdere bestanddelen, zonder het verantwoordelijk te stellen: de verdenkingen richten zich daar op andere ingrediënten, zoals groene-thee-extract.
Het EMA-rapport noemt één geval van geelzucht bij iemand die rhodiola, duloxetine en sertraline combineerde, zonder dat het aandeel van elk product kon worden vastgesteld. Het bureau ziet geen specifieke zorg; leverschade is daarentegen wel gedocumenteerd bij ashwagandha. Stop en raadpleeg een arts bij geelzucht, donkere urine of ongewone jeuk.
Bevatten de producten werkelijk rhodiola?
Niet altijd. Van ongeveer veertig producten die in Europa als Rhodiola rosea werden verkocht, bevatte ongeveer één op de vijf geen rosavine; ongeveer 80% van de andere bevatte minder dan geregistreerde geneesmiddelen en leek gemengd met andere soorten. DNA-analyse van 14 producten verkocht in het Verenigd Koninkrijk vond rhodiola in 10 ervan, maar slechts 5 kwamen overeen met Rhodiola rosea; de andere met verwante soorten. Zoek op het etiket minstens de Latijnse naam, het gebruikte plantendeel, de hoeveelheid extract en het rosavinegehalte: salidroside alleen bewijst de soort niet.
Rhodiola of ashwagandha: wat zijn de verschillen?
Ze worden vaak voorgesteld als uitwisselbare ‘adaptogenen’, maar beide planten verschillen op meerdere punten.
| Criterium | Rhodiola | Ashwagandha |
|---|---|---|
| Botanische familie | Vetplantenfamilie | Nachtschadefamilie |
| Gevolgde verbindingen | Rosavinen, salidroside | Withanoliden |
| EMA-monografie | Ja, traditioneel gebruik | Nee (publieke verklaring, 2013) |
| Belangrijkste onderzoek | Vermoeidheid, prestaties | Ervaren stress, slaap |
| Veiligheidssignalen | Vooral milde effecten, interacties | Lever, schildklier, beperkend advies van ANSES |
We vonden geen studie die beide planten afzonderlijk vergelijkt, en geen van beide heeft een toegestane claim. De keuze hangt vooral af van de eigen voorzorgsmaatregelen: antidepressiva of een bipolaire stoornis bij rhodiola, lever of schildklier bij ashwagandha, uitgelegd in ons artikel over ashwagandha.
Veelgestelde vragen
Moet je rhodiola ’s ochtends of ’s avonds nemen?
Geen studie heeft de tijdstippen vergeleken. In de Canadese studie werden twee capsules bij het opstaan genomen, met een mogelijke derde binnen vier uur. Omdat slapeloosheid bij de gemelde effecten hoort, lijkt inname ’s avonds weinig logisch. Zie ook onze uitleg over slaap en melatonine.
Verlaagt rhodiola cortisol?
In de Zweedse studie uit 2009 nam de cortisolrespons bij het ontwaken sterker af met rhodiola dan met placebo, bij 60 personen. Dit resultaat uit één kleine studie rechtvaardigt geen ‘anti-cortisol’-effect, en geen supplement mag zo’n effect claimen.
Hoe lang kunt u het nemen?
De door EMA beschreven studies duurden maximaal 12 weken, en NCCIH beoordeelt rhodiola als ‘mogelijk veilig’ over deze periode. Daarna ontbreken gegevens; aanhoudende vermoeidheid is een reden om een arts te raadplegen, niet om de dosis te verhogen.
Capsule, tinctuur of kruidenthee: welke vorm kiezen?
De Europese monografie dekt alleen een droog ethanolextract (67 tot 70%) in vaste vorm. Kruidenthee en alcoholtinctuur behoren tot oude traditionele toepassingen, zijn weinig onderzocht en hebben doseringen die niet kunnen worden overgenomen. Zie voor vergelijking van vormen onze gids over harde capsules, zachte capsules en tabletten.
Kun je rhodiola combineren met saffraan of magnesium?
Deze combinaties, die vaak worden verkocht, zijn weinig onderzocht. Een mengsel telt niet noodzakelijk de effecten op, maar wel de voorzorgsmaatregelen: laat de samenstelling aan je apotheker zien als je medicijnen gebruikt.
Helpt rhodiola bij afvallen?
Geen van de hier genoemde studies of reviews mat gewichtsverlies, en er is geen claim toegestaan op dit punt. Niets rechtvaardigt rhodiola kiezen om af te vallen.
Conclusie
Rhodiola is een plant met een stevige geschiedenis en zwak bewijs. Traditioneel gebruik tegen stresssymptomen is erkend voor geneesmiddelen, maar studies naar vermoeidheid blijven klein en tegenstrijdig, en voor supplementen is geen claim toegestaan. De verdraagbaarheid lijkt op korte termijn goed, met belangrijke voorzorgsmaatregelen en wisselende productkwaliteit. Vermoeidheid die meerdere weken duurt, verdient eerst medisch advies.
Bronnen
- Europees Geneesmiddelenbureau, HMPC (2024). Rhodiola rosea L., rhizoma et radix: European Union herbal monograph, Revision 1 (EMA/HMPC/24177/2023) en Assessment report, Revision 1 (EMA/HMPC/24186/2023). ema.europa.eu
- Europees Geneesmiddelenbureau, HMPC (2008). Reflection paper on the adaptogenic concept. EMEA/HMPC/102655/2007. ema.europa.eu
- Europees Geneesmiddelenbureau, HMPC (2013). Withaniae somniferae radix: public statement (EMA/HMPC/681519/2012). ema.europa.eu
- Verordening (EU) nr. 432/2012 van de Commissie van 16 mei 2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen. Publicatieblad van de Europese Unie, L 136, 1-40. eur-lex.europa.eu
- Ishaque S et al. (2012). Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 12, 70. doi:10.1186/1472-6882-12-70
- Olsson EM, von Schéele B, Panossian AG (2009). Gerandomiseerde, dubbelblinde, placebogecontroleerde studie van een gestandaardiseerd Rhodiola rosea-wortelextract bij personen met stressgerelateerde vermoeidheid. Planta Medica, 75(2), 105-112. doi:10.1055/s-0028-1088346
- Punja S et al. (2014). Rhodiola rosea for mental and physical fatigue in nursing students: a randomized controlled trial. PLoS One, 9(9), e108416. doi:10.1371/journal.pone.0108416
- Wang X et al. (2025). The effect of Rhodiola rosea supplementation on endurance performance and related biomarkers: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 12, 1645346. doi:10.3389/fnut.2025.1645346
- Sarris J et al. (2022). Clinician guidelines for the treatment of psychiatric disorders with nutraceuticals and phytoceuticals: The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) and Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Taskforce. The World Journal of Biological Psychiatry, 23(6), 424-455. doi:10.1080/15622975.2021.2013041
- Whig R, Leo RJ (2022). Mania associated with Rhodiola rosea: an adaptogen with antidepressant effects. The Primary Care Companion for CNS Disorders, 24(2), 21cr02980. doi:10.4088/PCC.21cr02980
- NCCIH (2025). Rhodiola: Usefulness and Safety. National Center for Complementary and Integrative Health, bijgewerkt in april 2025. nccih.nih.gov
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (2012-). LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. NCBI Bookshelf, geraadpleegd in oktober 2026. ncbi.nlm.nih.gov
- Booker A et al. (2016). The authenticity and quality of Rhodiola rosea products. Phytomedicine, 23(7), 754-762. doi:10.1016/j.phymed.2015.10.006
- Ruhsam M, Hollingsworth PM (2018). Authentication of Eleutherococcus and Rhodiola herbal supplement products in the United Kingdom. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis, 149, 403-409. doi:10.1016/j.jpba.2017.11.025
Voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Vraag een zorgprofessional om advies als u medicijnen gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.
