Mariadistel (Silybum marianum) is een van de best verkochte leverplanten. Het extract silymarine is getest in tientallen klinische studies bij mensen met hepatitis, alcoholgerelateerde leverziekte of leververvetting. Wat tonen die werkelijk? Dit kan onderzoek vaststellen, dit blijft onzeker, en dit zijn onderzochte doses, opname en voorzorgen.
De kern
- Mariadistel levert silymarine, een mengsel van flavonolignanen uit de vruchten, vaak zaden genoemd.
- Een Cochrane-overzicht van 18 studies toonde geen effect op sterfte bij leverziekte door alcohol of hepatitis.
- Bij leververvetting ziet een meta-analyse lagere transaminasen, maar biopsiestudies blijven wisselend.
- Silymarine wordt goed verdragen maar weinig opgenomen. EMA raadt het af bij zwangerschap, borstvoeding en onder 18 jaar.
Wat is mariadistel?
Mariadistel is een stekelige plant uit de composietenfamilie, afkomstig uit het Middellandse Zeegebied. De grote donkergroene bladeren met witte aders en paarse bloemen maken haar herkenbaar. Volgens een christelijke legende zijn de witte vlekken melkdruppels van de Maagd Maria, vandaar de bijnaam ‘melk van Onze-Lieve-Vrouw’.
Het gebruikte deel is de vrucht, een klein droog nootje dat gewoonlijk zaad heet. Mariadistel wordt al eeuwen als voedsel en geneeskruid gebruikt en nu vooral als geconcentreerd silymarine-extract verkocht.
Wat is silymarine?
Silymarine is geen enkel molecuul maar een mengsel van flavonolignanen: silybine A en B, isosilybine A en B, silychristine en silydianine. Silybine, ook silibinine, is het meest onderzocht. Commerciële extracten worden met oplosmiddelen (ethanol, aceton, ethylacetaat…) gewonnen en concentreren de verbindingen ver boven hun zaadgehalte.
In laboratoria en bij dieren werkt silymarine als antioxidant en beïnvloedt ontsteking en fibrose. Dit verklaart de belangstelling voor de lever, maar bewijst geen effect bij mensen: alleen klinische studies kunnen antwoord geven.
Wat tonen leverstudies?
Kort antwoord: wisselende resultaten. De meest rigoureuze studies tonen geen duidelijk voordeel op belangrijke criteria zoals sterfte of levertoestand bij biopsie. Er zijn signalen op bloedmarkers, maar de betekenis vraagt bevestiging.
Hepatitis en alcoholgerelateerde ziekte: het Cochrane-overzicht
In 2007 bundelde Cochrane 18 gerandomiseerde studies bij 1 088 patiënten met alcoholgerelateerde leverziekte of hepatitis B of C. Mariadistel verminderde totale sterfte en complicaties niet. Levergerelateerde sterfte was lager over alle studies, maar niet in methodologisch goede studies. Volgens auteurs stelt dit de waarde van de plant bij deze ziekten ter discussie.
Een recentere Amerikaanse studie wijst hetzelfde uit. Bij 154 hepatitis C-patiënten verlaagde 420 of 700mg silymarine driemaal per dag gedurende 24 weken transaminasen (ALT) niet meer dan placebo.
Leververvetting: signalen op markers
Niet-alcoholische leververvetting is momenteel het meest onderzocht. Een meta-analyse van 8 gerandomiseerde studies uit 2021 zag sterkere transaminasendaling met silymarine dan placebo, onafhankelijk van gewichtsverlies. Auteurs benadrukken de ongelijke kwaliteit van geïncludeerde studies.
Biopsiestudies zijn minder duidelijk. In Maleisië kregen 99 patiënten met steatohepatitis (NASH) 700mg driemaal per dag of placebo gedurende 48 weken. Het primaire criterium, minstens 30 % daling van de activiteitsscore, verschilde niet tussen groepen (32,7 % tegenover 26,0 %). Fibrose nam wel af bij 22,4 % met silymarine tegenover 6,0 % met placebo, een secundair resultaat dat bevestiging vraagt. Een Amerikaanse studie bij 78 patiënten gaf geen voordeel.
En bij een gezond persoon?
Geen studie toonde betere werking van een gezonde lever met mariadistel. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) accepteert voor traditionele mariadistelgeneesmiddelen gebruik ter verlichting van spijsverteringsklachten en ondersteuning van leverfunctie. Dit steunt op langdurig gebruik, niet op overtuigende studies, en veronderstelt dat een arts ernstige ziekte heeft uitgesloten.
Mariadistel en bloedsuiker: een mogelijkheid om te bevestigen
Een meta-analyse van 5 studies met 270 diabetes type 2-patiënten zag met silymarine een daling van nuchtere bloedsuiker van ongeveer 27mg/dl en HbA1c van circa 1 procentpunt. Auteurs achten bewijs laagwaardig en doen geen aanbeveling. Het Amerikaanse NIH-centrum voor aanvullende geneeskunde merkt op dat de meeste studies uit het Midden-Oosten komen. Andere onderzochte ingrediënten zijn berberine en bloedsuikerstudies en gymnema en trek in suiker.
Mariadistel en kanker: waar staat onderzoek?
Er zijn veel laboratoriumstudies naar silymarine en kankercellen, maar geen rechtvaardigt een antikankereffect bij mensen. Klinisch onderzoek keek vooral naar levertolerantie tijdens chemotherapie. In een pilotstudie bij 50 kinderen met acute lymfoblastische leukemie en leverschade veranderde mariadistel transaminasen na 28 dagen niet. Na 56 dagen verscheen slechts een gunstige trend. Bespreek ieder gebruik tijdens kankerbehandeling met het oncologieteam.
Wordt silymarine goed opgenomen?
Nee, dit is een belangrijke beperking. Het lost slecht op in water, passeert de darmwand weinig en wordt snel door het lichaam omgezet. Bij 3 vrijwilligers met 600mg extract werden flavonolignanen binnen uren afgevoerd. Op de piek was de vrije vorm slechts ongeveer 17 % van de totale circulerende hoeveelheid; de rest was al aan uitscheidingsmoleculen gebonden. Verschillende formuleringstechnieken proberen opname te verbeteren, maar klinische waarde is weinig gedocumenteerd.
Welke vorm en dosis?
De tabel geeft EMA-doses voor traditionele geneesmiddelen en doses uit recente studies.
| Vorm | Referentiedosis | Opmerking |
|---|---|---|
| Thee van vermalen vruchten | 3 tot 5 g, 2 tot 3 keer per dag | Silymarine slecht wateroplosbaar |
| Vruchtenpoeder | 300 tot 600mg, 2 tot 3 keer per dag | Minder geconcentreerd dan extract |
| Droog extract | 200 tot 1 000mg per dag volgens extract | Controleer silymarinegehalte |
| Silymarine in studies | 420 tot 700mg, 3 keer per dag | Voordeel niet aangetoond |
Recente studies testten dus hoge doses, 1,26 tot 2,1 g silymarine per dag, zonder duidelijk voordeel. Het wordt ook met andere planten in supplementen gecombineerd. Zie ons artikel over verschillen tussen harde capsules, zachte capsules en tabletten.
Bijwerkingen, contra-indicaties en interacties
Mariadistel wordt doorgaans goed verdragen. Doses van 700mg driemaal per dag gedurende 24 tot 48 weken gaven niet meer bijwerkingen dan placebo. Het betreft vooral spijsvertering (opgeblazen gevoel, misselijkheid, diarree). Hoofdpijn en allergische reacties zijn mogelijk.
- Allergie: vermijd bij allergie voor composieten, zoals ambrosia, chrysant, goudsbloem of margriet.
- Zwangerschap, borstvoeding, onder 18 jaar: veiligheid is niet vastgesteld en EMA raadt gebruik af.
- Diabetes: een bloedsuikereffect is niet uitgesloten. Bespreek het bij behandeling met uw arts.
- Geneesmiddelen: weinig gedocumenteerde interacties en geen groot effect op leverenzymen die geneesmiddelen afbreken. Toch voorzichtig bij een smalle therapeutische marge, zoals orale antistolling, schildklierhormonen of immunosuppressiva.
Geel worden van huid of ogen, donkere urine of ontkleurde ontlasting vragen snel artsadvies.
Wat mag een mariadistelsupplement claimen?
In de EU is geen gezondheidsclaim voor mariadistel toegestaan. Een supplement mag dus geen levereffect aan deze plant toeschrijven. De enige toegestane leverclaim betreft choline: ‘choline draagt bij tot de instandhouding van de normale leverfunctie’, bij minstens 82,5mg per 100 g, 100 ml of portie. Dit wordt besproken in ons artikel over choline.
Veelgestelde vragen
Is mariadistel gevaarlijk voor de lever?
De NIH-database LiverTox voor leverletsels door geneesmiddelen en planten koppelt het aan geen enkel geval. Het risico betreft vooral kwaliteit: analyses vonden afwijkend silymarinegehalte of verontreiniging (pesticiden, microben, schimmeltoxinen). Kies een extract met aangegeven gehalte.
Hoe lang kunt u mariadistel nemen?
Dagelijks gebruik van 24 tot 48 weken werd goed verdragen. EMA adviseert echter raadplegen als spijsverteringsklachten langer dan 2 weken duren, omdat andere oorzaken mogelijk zijn. Langdurig gebruik verdient medisch advies.
Moet u het 's morgens of 's avonds nemen?
Geen studie vergeleek innamemomenten. De EMA-monografie noemt volgens bereiding 2 tot 4 innames per dag, vóór maaltijden voor thee, poeder en sommige extracten. Klinische studies verdeelden de dosis over 3 innames.
Is mariadistelthee nuttig?
Thee is een door EMA erkend traditioneel gebruik, 3 tot 5 g vermalen vruchten per kop. Omdat silymarine slecht wateroplosbaar is, wordt waarschijnlijk weinig geëxtraheerd. Geen klinische studie onderzocht de thee.
Verlaagt mariadistel cholesterol?
De gegevens wijzen daar niet op. In de meta-analyse bij diabetespatiënten gaf silymarine geen effect op het lipidenprofiel, inclusief cholesterol en triglyceriden.
Laat mariadistel u afvallen?
Niets rechtvaardigt dit: studies maten levermarkers, niet gewichtsverandering. Bij leververvetting was de transaminasendaling met silymarine bovendien onafhankelijk van gewichtsverlies.
Mariadistel en NAC: wat is het verband?
Beide worden vaak gecombineerd in leverformules, maar zijn zeer verschillend. NAC is een voorloper van glutathion, de belangrijkste antioxidantmolecule die onze cellen maken. Lees onze artikelen over N-acetylcysteïne en glutathion en opname.
Conclusie
Mariadistel wordt goed verdragen en is veel onderzocht, maar bewijs voor voordeel is beperkt. Cochrane vindt geen sterfte-effect bij hepatitis en alcoholgerelateerde leverziekte. Bij leververvetting verlaagt silymarine transaminasen in sommige studies, zonder duidelijke letselverbetering. Opname is laag en geen plantclaim is toegestaan. Kies bij voorgenomen gebruik een extract met aangegeven silymarinegehalte en overleg met uw arts, vooral bij leverziekte, diabetes of medicatie.
Bronnen
- Rambaldi A, Jacobs BP, Gluud C (2007). Milk thistle for alcoholic and/or hepatitis B or C virus liver diseases. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD003620. doi:10.1002/14651858.CD003620.pub3
- Fried MW et al. (2012). Effect of silymarin (milk thistle) on liver disease in patients with chronic hepatitis C unsuccessfully treated with interferon therapy: a randomized controlled trial. JAMA, 308(3), 274-282. doi:10.1001/jama.2012.8265
- Kalopitas G et al. (2021). Impact of Silymarin in individuals with nonalcoholic fatty liver disease: A systematic review and meta-analysis. Nutrition, 83, 111092. doi:10.1016/j.nut.2020.111092
- Wah Kheong C, Nik Mustapha NR, Mahadeva S (2017). A Randomized Trial of Silymarin for the Treatment of Nonalcoholic Steatohepatitis. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 15(12), 1940-1949.e8. doi:10.1016/j.cgh.2017.04.016
- Navarro VJ et al. (2019). Silymarin in non-cirrhotics with non-alcoholic steatohepatitis: A randomized, double-blind, placebo controlled trial. PLoS One, 14(9), e0221683. doi:10.1371/journal.pone.0221683
- Voroneanu L et al. (2016). Silymarin in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Diabetes Research, 2016, 5147468. doi:10.1155/2016/5147468
- Ladas EJ et al. (2010). A randomized, controlled, double-blind, pilot study of milk thistle for the treatment of hepatotoxicity in childhood acute lymphoblastic leukemia (ALL). Cancer, 116(2), 506-513. doi:10.1002/cncr.24723
- Wen Z et al. (2008). Pharmacokinetics and metabolic profile of free, conjugated, and total silymarin flavonolignans in human plasma after oral administration of milk thistle extract. Drug Metabolism and Disposition, 36(1), 65-72. doi:10.1124/dmd.107.017566
- Javed S, Kohli K, Ali M (2011). Reassessing bioavailability of silymarin. Alternative Medicine Review, 16(3), 239-249. PubMed 21951025
- Soleimani V et al. (2019). Safety and toxicity of silymarin, the major constituent of milk thistle extract: An updated review. Phytotherapy Research, 33(6), 1627-1638. doi:10.1002/ptr.6361
- Europees Geneesmiddelenbureau (2018). European Union herbal monograph on Silybum marianum (L.) Gaertn., fructus (EMA/HMPC/294187/2013). ema.europa.eu
- National Center for Complementary and Integrative Health (2025). Milk Thistle: Usefulness and Safety. NIH. nccih.nih.gov
- LiverTox (regelmatig bijgewerkt). Milk Thistle. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury, National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. PubMed 31644124
- Europese Commissie (2012). Verordening (EU) nr. 432/2012 van 16 mei 2012 tot vaststelling van een lijst van toegestane gezondheidsclaims voor levensmiddelen, anders dan claims over vermindering van ziekterisico en ontwikkeling en gezondheid van kinderen. Publicatieblad van de Europese Unie, L 136, p. 1 (geconsolideerde versie). eur-lex.europa.eu
Voedingssupplementen vervangen geen gevarieerde, evenwichtige voeding en een gezonde levensstijl. Vraag een zorgprofessional om advies als u medicijnen gebruikt, zwanger bent of borstvoeding geeft.
